pusqk rIivAU:
smyN dI dsqfvyjL
AuWqy rsIdI itkt
nfvl ‘vf-vroly’
rIivAUkfr
ikrpfl isMG pMnUM
mYN ibnF BUimkf pVHy, ies nfvl nUM piVHaf vI hY aqy mfixaF vI hY. mYnUM ieh iewk smqol ikrq lwgI hY. ies ivwc lyKk iksy vI iewk iDr nflL nhIN KloNdf, hF lok muKI pfqrF nflL Aus dI hmdrdI dy kuwJ Jlkfry jLrUr imlLdy hn, iPr vI Auh muwK qOr qy bqOr iewk icMqk dy hI srbivafpI hY.
myrI soc anusfr ajyhf icMqn hI ‘nfm, dfn, iesLnfn’ df isKr hY.
ieh nfvl bI[ aYWs[ iZwloN df pihlf nfvl hY jo pihlI vfr 1990 ivwc Cipaf aqy dUjI vfr 1995 ivwc. jfpdf hY ik hux ieh qIjI vfr vI Cpx dIaF iqafrIaF aDIn hovygf.
kOr isMG syKoN, pMjfbI XUnIvristI pitaflf, ny ies nfvl dI BUimkf ivwc afpxy ivcfr ieMj prgtfey hn aqy ies nfvl AuWqy sMpUrn Zukdy hn.:-
“ieh nfvl nkslvfVI lihr dy dOr dI khfxI ibafn krdf hY. nfvl ivwc PLlYsLbYk qknIk dI vrqoN kIqI geI hY aqy sfdI KUbsUrq sLYlI aqy Tuwkdfr isMblIaF dI vrqoN ilKq nUM rOck bxfAuNdI hY. muwK pfqr krqfr dvMD ivwcoN gujLrdf hoieaf aqIq dIaF XfdF dI gTVI nUM Poldf jIvn scfeIaF nUM prq dr prq Aujfgr krdf jFdf hY. pfqrF df afqm icMqn aqy ies dI bolI AuWqy sMjmI pkV nfvlkfr dI klf dI KUbI hY. [[[[[[ ijLMdgI dy inwky inwky plF nUM KUbsUrqI nflL icqrxF lyKk dI klm dI pRoVHqf drsfAuNdf hY. [[[[[[ nfvl ivclf dvMD, Aus dy aqIq ivwc jo kuwJ vfpiraf hY, Aus sbMDI hor awgy socx df pryrnf sroq bxdf hY. cyqnf muwZ qoN hI smfj dI Aupj hY. jdoN qwk mnuwK dI hoNd bxI rhygI. iesy krky mnuwKF df vrqfrf qy ivhfrk jIvn vI Ausy qrHF df hI hovygf ijs qrHF dy smfj dI Auh pYdfvfr hovygf. [[[[[[ lyKk vwloN lkokqIaF dI vrqoN ilKq ivwc KLUbsUrqI vI pYdf krdI hY aqy jIvn scfeIaF nUM vI prgt krdI hY.[[[[[[ieh nfvl smfijk aqy swiBafcfrk vrqfiraF bfry bVI ZuMGfeI nflL ivcfr krdf hY. nfvlkfr ny inrpwKqf nflL ibafn kIqf hY. ieh nF qF ies dOr bfry ilKy gey igxqI dy pMjfbI nfvlF vFg rumFicq qy mihj ieiqhfs hI hY aqy nF hI inrI nukqfcInI. nfvl ivdroh aqy ienklfbI qwq df dvMD pysL krdf hY. nfvl lokFc dy Aus kQn qy pUrf Auqrdf hY ik iek aijhy smfj ivwc ijwQy pUMjIvfd qy algfv afm qy ivsLysL sMvydnfqimk smfijk qy ivakqIgq burI qrHF iewk dUjy qoN tuwty hoey hn mhfn lyKk iehnF nUM dvMD vfdI ZMg nflL jitl smuwcqf ivwc ilafAuNdf hY. luwkfc vf-vroly vrgI rcnf nUM XQfrQvfd kihMdf hY.”
AuWpr hvfly gey ivcfr mYN afpxy qOr qy bI[ aYWs[ iZwloN aYzvokyt dI hr ilKq nUM AuzIkdf hF. myrf afpxf iewk supnf, ‘sfzy zfktrF, ieMjnIarF, vkIlF aqy ivigafnIaF afid nUM pMjfbI sfihq rcnf ivwc afpo afpxf Xogdfn pf ky ies ivwc qrk qy ivigafn dI rUh BrnI cfhIdI hY.’ bI[ aYWs[ iZwloN dI hr rcnf ivwc pUrf huMdf jfpdf hY.
pOxy do ku sO pMinaF df ieh nfvl hr cyqMn pfTk nUM pVHn dI isPfrsL kIqI jFdI hY qF ik AunHF dI qrk nflL dyKx vflI qIsrI awK hor prcMz ho jfvy.
kdI kdI ieh vI ivcfr bxdf hY ik ‘pMjF dy afb’ ivwc hux ‘pfxIpwq dI qIsrI’ lVfeI df muwZ bMinHaF jf cuwkf hY. shI arQF ivwc ies nUM ‘qIsry ivsLv XuwD’ dI qulnf vI idwqI jf skdI hY. ijvyN ik ‘kOrv sBf’ qF bYT cuwkI hY. ies nUM ivsLv XuwD dI ies krky qulnf idwqI geI hY ikAuNik awj dI lVfeI lVI BfvyN iksy vI DrqI dI ihwk AuWqy jfvy pr sfry hI sMsfr dI do DiVaF ivwc vMzI hoeI soc dI sLkqI AuWQy iksy nf iksy rUp ivwc lV rhI huMdI hY. Xfd rhy ik jdoN qIkr lok-POj hwk-swc dy pwK ivwc pUrI qrHF nhIN KVHdI-lVdI AudoN qIkr vYrI BfrU hI rhygf.
hrfm aqy hwk (kUV aqy ksm) dI ajokI pihlI lVfeI lVI geI sI nYkslfeIt mUvmYSt smyN. ijs df csLmdId kuwJ lyKf joKf klfmeI aMkq hY ies nfvl ‘vf-vroly’ ivwc. sfry jfxdy hn ik ies ivwc hrfm ny hwk nUM burI qrHF nflL kucl idwqf sI. sYNkVy hoxhfr juafnIaF ies dI Bytf cVH geIaF sn. ikAuNik kUV afpxIaF cflF nflL bfkI sfrIaF sLkqIaF nUM afpxy hwk ivwc BgqfAux ivwc sPl ho igaf sI. bfkI sfrIaF sLkqIaF ivwc sLfml sn simaF dI srkfr, adflqF df iensfP, BfVy dI ByVIey rUpI pulIs, Drm, srmfeydfrI pwKI ivdysLI srkfrF, afid. ies hwk-swc dI lVfeI AuWqy rsIdI itkt lfeI geI hY ‘vf-vroly’ nfvl ivwc.
dUsrI vyr iPr swc ny isr AuWqy KwPx bMnH ky kPr dy ivruwD bIVf cuwikaf. ies byr Drm Aus dy nflL sI. ieh Drm XuwD pihly XuwD nflLoN kuwJ lMbf cwilaf. pr Cfqr srmfiedfrI ny ies ivwc vI afpxIaF kUV dIaF POjF ilaf GsoVIaF.jrfiem pysLf lok awgy af gey. hjfrF jfnF geIaF aqy mYdfn iPr srmfiedfrI dy hwQ afieaf. ies lVfeI dy kfrn, kfrj aqy iswitaF dIaF GuMzIaF mylLdf hY.
iesy lyKk df dUsrf nfvl
'bfjL'
ienHF dohF nfvlF df gMBIrqf nflL icMqn krky qIsrI lVfeI dI sMBfvnf dI rUp ryKf iqafr kIqI jf skdI hY aqy Aus AuWqy soc ivcfr vI kIqI jf skdI hY, ik ieh kdoN ku arMB hovygI? aqy kI rMg ilafiegI?ieh nfvl BivwK bfry mnwKqf dy rfh dsyry df kMm krdf hY.
iZwloN dI sLYlI nvyklI hY ies ivwc bhuq sfry gux hn. ijvyN ik jIvn dy inwky inwky plF nUM suMdrqf nflL icqrn, Tuwkdfr isMblIaF, sfdf pr KUbsUrq sLYlI, rOckqf BrpUr, lok muhfviraF dI vrqoN, jIvn scfeIaF df icqrn, qrk prDfn kfrj afid. dYink, spqfihk pMjfbI aKLbfrF aqy awj dIaF msLhUr pMjfbI sfihqk vYWb sfeItF pVHn vflLy pfTk iZwlLoN dI sLYlI qoN BlI prkfr ByqI hn.
mYN afpxy qOr qy bI[ aYWs[ iZwloN aYzvokyt dI hr ilKq nUM AuzIkdf hF. myrf afpxf iewk supnf, ‘sfzy zfktrF, ieMjnIarF, vkIlF aqy ivigafnIaF afid nUM pMjfbI sfihq rcnf ivwc afpo afpxf Xogdfn pf ky ies ivwc qrk qy ivigafn dI rUh BrnI cfhIdI hY.’ bI[ aYWs[ iZwloN dI hr rcnf ivwc pUrf huMdf jfpdf hY.
pOxy do ku sO pMinaF df ieh nfvl hr cyqn pfTk nUM pVHn dI isPfrsL kIqI jFdI hY qF ik AunHF dI qrk nflL dyKx vflI qIsrI awK hor prcMz ho jfvy. aqy qIjI lVfeI hwk swc dy pwK ivwc sPl hovy. |