jIvnI:amr sLhId suKdyv

mYN nOGrf
boldf hF/


hirBgvfn brnflf

awj myry sLihr dy bhuqy lok idn rfq sLUkdIaF msLInF dI Twk Twk ivc gVuwc hn. kuwJ vwzy snawqF dy DUeyN ivc DUaF ho rhy hn. kuJ byhwd hPLVf-dPLVI qy kfhl `c hPLy hoey idn rfq afpxy kMmF DMidaF `c AulJy vyKdf hF. kuJ ku asmfn CUMhdy hotlF `c aYsLo-iesLrqF ivc vI msrUPL hoey pey hn. awj kl myrf sLihr dUr drfj qwk ajoky pMjfb dy vwzy qy snawqI sLihr vjoN hI jfixaF jFdf hY. pr ies Drq `qy bVI dUr dUr qk vwsy hoey Auh lok vI hn ijhVy myry sLihr nUM aqy myry iCMdy puwq nUM siqkfr nfl Xfd krdy hn. mYN awj Aus Guwg vwsdy sLihr dy Aus purfxy bfjLfr ivc bVy gOrv qy mfx nfl isr AuWcf cuwkI KVf hF. ihMdosqfn dy jMgy afjLfdI dy sMgrfm dI JolI `c mYN afpxy ies hIry puwqr nUM Byt kIqf. ijsdy kolm pYrF dI Coh ajy qIk myrI imwtI dI mihk ivc ijAuN dI iqAuN sFBI peI hY. AusdIaF lorIaF dIaF sMgIqmeI surF nUM KulHy ivhVy ivclIaF asmfnI qrMgF ivc sFB ilaf hY. ijQy ies puwqr ny bflpn ivc afpxy supny bIjy AuhnF supinaF df bIj vI afpxI buwkl ivc sFB rwiKaf, BrpUr ibRC bxn dI pUrn afs nfl. mYN BIV-BVwky vfly sLihr dIaF BIVIaF moV-GoV KFdIaF glIaF dy pfr ajy vI iek KulHm-KulHf mhwlf hF. sLihr dy lokIN mYnUM nO-Grf kih ky swddy hn.
iehnF nON-GrF ivcoN hI iek Cotf ijhf Gr sI sRI rfm lfl Qfpr df ijhVf mYnUM pUry sO vrHy qoN mfx qy snmfn bKLsLI af irhY, ijsdI bfdOlq dunIaf mYnUM cyqy krdI af rhI hY. BfvyN myry ies mhfn puwqr dI mYnUM iqMn ku vrHy crnCUh pRfpq hoeI. pr myrI rUh df kx kx qF Ausdy nfl hI irhY. mYnUM AusdI hr gwl, ivcfr qy Gtnf ajy kwlH vFg Xfd hY.
myry ies juJfrU nUM jdoN mYN bcpn ivc JFsI dI rfxI lksLmI bfeI dI qsvIr lYx leI bfjLfr dy gyVy kwZdy vyKidaF Ausdy ijMdgI dy mnorQ nUM BFp igaf sI. mYN Ausdy bfgLIpn 12vyN sfl ivc hI vyK ky Kud hYrfn ho igaf sF jdoN inWky ijhy suKdyv ny jilHaFvfly bfgL dy KULnI sfky ipCoN aMgryjLI hukmF anusfr aMgryjL aPLsr nUM slfmI dyx qoN Tok vjf ky ienkfr kr idqf. myrIaF rgF ivclf KLUn AudoN qyjL ho igaf sI jdoN Ausny snfqn Drm skUl dI pRfrQnf sBf ivc llkfr ky kih idqf “mYN aMgryjL nUM hrigjL slfmI nhIN dyvFgf.”
myrf ieh suKdyv bcpn qoN hI KusLbUaF df bVf sLOkIn sI, bylf, cmylI aqy gulfb qF AusdI jfn hI sn. lfielpur dy kubVy hlvfeI dI brPLI, CwlI qy gMnf AusdIaF mnpsMd KurfkF. rihx-sihx aqy pihnx Kfx-pIx dy ZMg qrIky ivc iksy dI dKlaMdfjLI Auhny kdy jLrI nhIN. pihnx ivc Auh kdy vI koeI iKafl nhIN sI rwKdf. mYly, kucYly kpiVaF, alIgVH topI afid nfl hI iPrdf rihMdf sI. sLfied iesy krky hI Ausdy idldfrF ny dl ivc Ausdf nF ‘ivlyjLr’ rwiKaf hoieaf sI.
myrI imwtI dI KusLbU qF hmysLf AusdI rUh sMg iekimk hoeI rhI hY. mnuwKqf myry ies puwqr dIaF rgF ivc sLurU qoN hI kx kx ivc BrI hoeI sI. guaFZ ivc rihx vfly Dnpq rfey, ijhnF dI, aYm[ ey[ krn qoN ipCoN, cyck nfl rOsLnI clI geI sI, df bfl imwqr bx ky bhuiVaf. AuhnF dI iekwl `c anykF imwqrF ny iml ky rOxk Br idqI. ijs idn suKdyv ny PFsI df rwsf cuMimaf sI qf lwKF lokF dy nfl Dnpq rfey dy suwky dIidaF `coN prl prl vih rhy hMJUaF nUM vI mYN qwikaf sI. mnuwKqf dy drdI nUM lfielpur kol hI hrcrn isMGpurf ipMz dy dilq mhwly ivc, bwqI vrxmflf aqy phfVf lY ky suwcI mnuwKqf qy Byd Bfv qoN Aupr AuT ky ividaf dI syvf qwk ky pOx ny mYnUM vI af QfpVf idqf sI.
mYnUM ieh vI mfx hY ik myry ivhVy ivc inwkVy hwQF nfl imwtI dy kuwkV GFgVy AulIk ky pihly awKr iswKx vfly suKdyv dy hmjolI dsdy ny ik AusdI Xfd sLkqI bhuq qyjL sI, ijs drsLn dI ikqfb nUM dUsry sfQI hPLiqaF ivc KLqm nhIN sI krdy Auh do idnF ivc hI pVH lYNdf. srsrI ingfh mfrIaF ikqfbF bfry mhIinaF ipCoN vI hUbhU hvfilaF smyq dws idMdf sI. smfjvfd dy ivsLy `qy sB qoN vwD iksy sfQI ny piVHaf sI qF Auh sI myrf sUrbIr puwqr qy Ausdf prm ipafrf imwqr Bgq isMG.
myry sUrbIr puwqr dy hmrfhI vI qF mYnUM Auny hI ipafry ny. Ausdy nyVly afVI vI myry lfzly bfry iehI kihMdy ik suKdyv Puwl qoN vI nfjLuk sI qy pwQr qoN sKLq vI. myry iehnF vqn dI afjLfdI dy afsLkF nUM sMGrsL ivc kudx dI muZlI pRyrnf dyx  vflf jX cMdr ividaflMkfr, ijhVf bMgflI ienklfbIaF df sMprk sI, dy sB qoN pihly sMprk ivc vI myrf lfzlf suKdyv hI afieaf sI. Ausdf hI hmjolI isLv vrmf dsdf hY ik Auh iek iek ieWt rwKky iemfrq KVI krn vflf sI. Auh hor vI dsdf hY ik jQybMdk qOr `qy suKdyv, Bgq isMG qoN vI vwD muhfrq rwKx vflf sI.
lfhOr qoN afieaf pOxF df buwlf mYnUM myry sfhsI sLyr dIaF bfqF suxfAuNdf rihMdf sI. Aus muuqfbk lfhOr sfijsL kys ivc suKdyv hI muK dosLI mMinaf igaf. ieQoN qwk ik lfhOr sfijsL kys ivc hflFik golI clfAux vfilaF ivc suKdyv dI hfjLrI ikqy nhIN afeI. iPr vI lfhOr sfijsL kys df anumfn ‘lfhOr srkfr bnfm suKdyv vgYrf’ qy hI cilaf. PrMgI dy adflqI irkfrz vI myry puwqr nUM ies sfijsL df idmfg kihMdf hY, Bgq isMG AusdI swjI bFh[[[[[[[[hr kfrvfeI dI pUrqI ipCy Ausdf idmfg qy jQybMdk Xogqf kMm kr rhI hY[[[[[.’[[[[ajy qk adflqI PfielF ivc Aukiraf ipaY.
afpxy iZWzoN jfey dIaF swcIaF isPLqF Blf kOx luko skdf hY. Ausdf hI nyVlf imwqr rfjf rfm sLfsqrI dsdf hY ik jQybMdk Xogqf qf Aus mhfn ienklfbI ivc ieMnI sI Auh lfiebryrI ivcoN ieh pqf lgvfky ikhVf nOjvfn ikho ijhIaF ikqfbF rsfly pVHdf hY, Ausdy nfl afVI pf lYNdf qy corI corI Ausdf Gr vI pqf kr lYNdf, ieAuN hOlI hOlI Aus nfl imlvrqn vDfky  jdoN jc jFdf qF Auh bs suKdyv df hI bxky rih jFdf. Auh KuPLIaf pulIs dI vI sI[afeI[zI[ krn df smrwQ sI. josLIlIaF gwlF kr krky afpxy afp nUM ienklfbIaF df hmfieqI dwsx vfly pulsIey nfl suKdyv keI idn awK mcolI Kyzky Ausdf ipwCf krdf irhf qy kuJ idnF bfd afpxI irport dy idqI ik iehdI irhfiesL PlfxI QF hY qy ieh KuPIaf pulIs dy dPLqr ivc hr rojL jFdf hY.
mYN inwky huMidaF qoN hI afpxy ies puwqr dy suBfa nUM BFp ilaf sI. Auh ijdI hox dy nfl nfl isry df hTI vI sI. ijhVI gwl dI Dun AuhdI mn AuWqy svfr ho geI, Auh iPr iksy dI kI mjLfl ky koeI PYsly qoN bdl dyvy. sfQI dsdy hn ik iek vfrI Ausny afpxy hwQ `qy bcpn ivc Kuxvfey “Em” nUM imtyx leI ibnf iksy dy dwsy hI bMb bxfAux leI ilaFdf nfeIitRk aYisz lgf ilaf, suwjy hoey hwQ nfl hoey buKLfr df iksy kol ijLkr qwk vI nf kIqf. puwCx qy sgoN ieh ikhf ik mYN qf qklIPL sihx df iemiqhfn lY irhf sI.
lfhOr dIaF glIaf ny mYnUM ieh gwl vI dwsI ik Auhdf sB qoN vwD moh Bgq isMG nfl sI. sFzrs kql kys qoN ipCoN 20 dsMbr 1928 nUM afpxy jfnoN vwD ipafry Bgq isMG nUM bcfky lfhOr ivcoN kwZx leI idmfg qy aihm Buimkf suKdyv dI hI sI.
kurbfnI dI Bfvnf dI myry ies puwqr dI dfd dyxI bxdI hY ik jMgy afjLfdI dy sMGrsL ivc myry ies sUrmy ny bVI smJ dlyrI qy sUJ nfl afpxy sB qoN ipafry imwqr dI kurbfnI vI idqI. afpxy afp kyNdrI kmytI dI dubfrf mIitMg bulf ky afpxy mihbUb nUM Aus lfm AuWqy Byijaf ijQoN kdy vI ijMdf muVx dI afs nhIN sI. BfvyN kfPLI idn murJfieaf qy AuKiVaf irhf, iPr vI ikhf ik ieh Bgq isMG hI kihMdf huMdf sI ik ienklfb qoN afpxI sB qoN ipafrI cIjL vI kurbfn krnI pY skdI hY. mYN afpxy sB qoN ipafry imwqr nUM kurbfn kr idqf hY. nfly asIN qF hF hI vqn dI pUMjI.
 sUrj dy hmsPLr myry ieh sUrmy mnuwKqf dy swcy pujfrI sn. pr AuhnF nUM iglf irhf ik AuhnF dy smyyN dy hfkmF dy nfl nfl sfzy dysI afgUaF, isafsI cODrIaF qy vwzy nyqfvF ny vI afpxI clfkI, mkfrI qy isafsq dIaf cflF nfl mhfn swcI-suwcI soc nUM isrPL bMbF-ipsqOlF vfly awqvfdIaf df aks bxfAux dI koisLsL kIqI qy krdy af rhy hn. myry sUrbIr puwqr qF mnuwKqf dy AuWcy afdrsL nUM inBfAux dy leI, afpxIaf jfnF dI prvfh n krdy hoey hfkm nUM aKLIrly smyN qwk llkfrdy rhy. Auhnf mnuwKI jIvn nUM byhwd pivwqr qy mnuwKqf dI syvf nUM afpxf afdrsL mMinaf. Auhnf ny spwsLt ikhf ik sfzf AudysL - KUn vhfAuxf nhIN, mnuwK hwQoN mnuwK dI lut KLqm krfAuxf hY – ies leI KUnI sMGrsL jrUrI nhIN – ieh koeI bMbF ipsqOlF df klcr nhIN. AuhnF ilKqI synyhy ivc ikhf ik ‘sfnUM jMgI kYdI aYlfinaf jfvy aqy PFsI dI QF golI nfl Auzfieaf jfvy.’

myrI imwtI dy jfey dI KusLboeI hornF mhfn puwqrF dy nfl nfl dunIaF ivc PYl geI. 15 meI nUM mYN afpxy mhfn puwqr dI ibKyrI ieh qro-qfjLf mihk myry kx kx nUM nisLaf rhI hY. awj mYnUM afpxy mhfn puwqr dy nF nfl jfixaf jFdf hY qy dysLF-ivdysLF qoN afey lok mYnUM slfm krdy ny qy myry luiDafxy sLihr nUM vI!

sLrDfjlI vjoN:
afpxy simaF df cricq lyK, mrhUm hirBjn isMG vloN - QoVHf smF pihlF ivCVy lok-kvI lfl isMG idl dI ikqfb "bhuq sfry sUrj" df ivsLlysLx kridaF iliKaf sI. AuhI lyK, sLrDfjlI vjoN, pfTkF dI njLr kridaF "crcfpMjfb" ny afpxf krqwv inBfAux(Blf kuJ pCV ky)dI koisLsL kIqI hY.- drsLn


lfl isMG 'idl'
"CyVo CyVo idl dIaF gwlF
kro ikqy koeI hwlf guwlf"
lyKk:
mrhUm hirBjn isMG

lfl isMG idl ny afpxy nvyN kfiv-sMgRih ‘bhuq sfry sUrj` dI iek kfpI ‘muhwbq nfl zf: hirBjn leI ByjI hY, aYn AuhnIN idnIN jdoN lok iek dUjy ƒ nvyN sfl dI vDfeI kfrz Byjdy hn. inAUË ipRMt dy myl df GsmYlf ijhf kfÊË, ikqy loVoN vD gUVHI isafhI dy pUMJy qy ikqy loVoN Gtf-mwDr isafhI dy bymlUm ijhy Dwby. srvrk qoN ipTvrk qk ies df koeI vI nkÈ aYsf nhIN jo vyKx-pVHn vfly ƒ afpxy vwl sYxq krdf hovy. myrf jI nhIN sI krdf ik swT ku siÌaF dI ies ikqfbVI ƒ huMMgfrf dyvyN. qF kI nvyN sfl dI ies ‘muhwbq nfl` ByjI hoeI sugfq ƒ nFh ikvyN kr idaF. afpxy suBf muqfibk mYN ies df vfk lYNdf hF. ikqfb boldI hY:

purfxy qy ssqy kpiVaF dI mihk
ssqy sfbx krIm `c mihkdI
ies qoN vwzI ÉuÈI koeI iPr nhIN aFvdI

ienHF pMgqIaF dI siqh ivc kuJ vI qF aYsf nhIN ijs ƒ hsIn ikhf jf sky, qF vI myry hI Dur zUMG ivc puiVaf hoieaf kMzf cuBk mfrdf hY. ies sqrHF iksy ÊrIb kuVI dy ivafh dI gwl suxfAuNdIaF. Aus df ivafh purfxy-ssiqaF kpiVaF `c huMdf hY. Auhƒ sjfieaf-sMgfiraF vI ssqy sfbx krIm nfl jFdf hY. Aus dy vwzy duK-sfgr ivc bs eynf ku suK df jËIrf hY. ieh pMgqIaF mYƒ afpxIaF hI aMg sfk lgdIaF hn ijnHF qoN, pqf nhIN iks mËbUrI vs mYN ivCiVaf hoieaf hF. Ausy acyq mjbUrI df pRyiraf mYN ienHF qoN KihVf CuzfAux leI, afpxf mn iksy hor pfsy moVn leI, ies ‘ikqfby ssqI mihk` df aglf vrkf Poldf hF. Aus vrky qy bs eynf hI iliKaf hY:

ieh gwl dwsI jfey
jy dUjy sqfry dy lokF ƒ
pwQr ho jfvx
nf muV AuTx
pÈUaF ƒ ies df jy anuBv ho jfey
jMglF ƒ nws jfvx
mnuwKqf qoN zrdy cIÉdy

rUh-klbUq ivcoN iek JuxJuxI cIr pfAuNdI lMG jFdI hY. ssqy kfÊj qy iliKaf ieh sunyhf bVy mihMgy muwl df hY. kOVy duK ivc ilKIaF ieh pMgqIaF mYN Èrmsfr ho ky pVHdf hF. pihlI Èrm qF mYƒ ies gwl dI afAuNdI hY ik mYN vDIaf kivqf leI acyq hI vDIaf kfÊj-CpfeI dI mMg ikAuN krn lwg ipaf hF. mYlI lukfeI ƒ pRgtfAux vflI ilKq df muhFdrf vI mYlf ikAuN nf hovy? mYƒ jfpdf hY mYN iksy ‘dUjy sqfry` df bMdf hF qy pwQr ho cuwkf hF. afpxy sqfry lokF dy pRmfixk duwK qoN dUr. myry aMdroN Auh ihMsf Éqm ho cuwkI hY ijs krky iksy dUjy dy duK df kMzf vI afpxI awzI ivc puV skdf hY. lfl isMG idl dIaF ieh iswD pwDrIaF sqrF afzy dfa mfr krdIaF hn. ienHF ivc bVf iqwKf ivaMg hY jo kihMdf qF hY ik myrI gwl sux ky qusIN pwQr ho jfEgy, pr pVHn vfly ƒ jfpdf hY ik pwQr qF mYN pihlF hI ho cuwkf hY, hux mYƒ afpxI pQrfeI mnuwKqf ƒ muV bhfl krn cfhIdf hY. mYN afpxI DrqI dI pRmfixk ‘mnuwKqf qoN zrdy cIÉdy`, ‘jMgl ƒ nws` afey pÈUaF ivcoN hF qy mYƒ muV afpxy ipMz vwl muVx df afhr-pfhr krnf cfhIdf hY, afpxy BoNa-mMzly dy idmfÊI jËbfqI pwDr qk muV apVx leI sucyq Auprflf krnf cfhIdf hY. iesy leI qF mYƒ jfipaf sI ik ieh kivqfvF anMd nhIN dyNdIaF, Èrm pYdf krdIaF. anMd dyx vflIaF kivqfvF iËMdgI ƒ afpxI itkI QF qy sgoN hor itkf dyNdIaF hn. Èrmsfr krn vflIaF nËmF bMdy ƒ afpxI QfAuN putdIaF hn, afpxy afp dI nvIN AusfrI leI vMgfrdIaF hn.
ijs imwtI nfl mnuwK dI nvIN AusfrI hoxI hY, Aus ƒ lfl isMG idl dIaF awKF QfxI vyKx df jqn krnf cfhuMdf hF. dunIaF dI kivqf ivc lgBg nwby ÌI sdI iËkr aOrq df hY. hux qk hr QF Èfier aOrq leI hwsdf, aOrq leI roNdf, Auhdy leI jIAuNdf, lVdf qy mrdf irhf hY. aOrq dy aYsy sMGxy iËkr ny hI sfzI kivqf ƒ ilËilËf kr idqf hY. aOrq sMsfr Br dI kivqf dI mUl iekfeI, pRfQimk imwtI hY. lfl isMG ny vI aOrq df iËkr bVI Bfvukqf nfl kIqf hY, pr AuhdI Bfvukqf ivc ilËilËypn df pRvyÈ nhIN. AuhdI Bfvukqf pMjfbI-kfiv-ivrsy ivcoN imlI ilËilËIaq qoN eydF hI mukq hY ijvyN Auhdf iËhn ijvyN hY-iqvyN-itikaf rhy df acyq pRcfr krn vflI bRfhmxI iËhnIaq qoN mukq hY. QF-pr-QF Auh bRfhmxI imwQF dy mukfbly nvIaF pMcFg (cONh vrxF qoN prHf) imwQf pyÈf krdf hY. AunHF ivwcoN iek ies qrHF hY:

lok kihx ik bld idaF isMÕF qy DrqI
mYN munkr hF
pr myrf ivÈvfÈ atwl hY
ik afpxy hwQ Auqy DrqI
aOrq ny hY cuwkI hoeI

ies imwQ dI Aus ny ieko vyly kUlI-koml aqy krVI-kTor ivafiKaf kIqI hY. DrqI dI mihk aOrq dy bdn vrgI, DrqI dI ÌslF df lihrfAu aOrq dy pwlU vrgf, DrqI df pfxI aOrq dy qn-mn vFg inrml hY. ieh purfxI pMjfbI kivqF qoN pRfpq ivrsy df muwK hY ijs ƒ lfl isMG idl pCfxdf hY, pr ies Aupr Aus df bl nhIN. Aus df bl qF Drq aqy aOrq ivckfr kOVI, krVI qy kTor sFJ Aupr hY. Auh kihMdf hY:

DrqI qy aOrq dI pIV ikMnI iek hY.
imhnq dy ihwsy BuwKF hn
isqm dy nYxIN aMgfry hn
DrqI dy nYxIN hMJU hn
aOrq dy nYxIN hMJU hn
iesy leI sfgr Kfry hn

lfl isMG idl iesy koVy dy krVy pwK df bulfrf hY. mfsUm afidvfsxF qoN lY ky vysvfvF qk, BolI, duwK-sihxI qy kuJ-nf-kihxI lokfeI qoN lY ky ienklfb dIaF mfvF, BYxF, DIaF, XfnI ik vysvfvF qRImqF qk AuhdI nËr df Gyrf hY. ies Gyry QfxI lMGdy lMGdy jo vyrvy myry iËhn ivc itky rih gey hn, Auh quhfƒ dwsx ƒ jI kr afieaf hY.
DrqI dy Bfr hyT itkI aOrq qF ‘afid`- vfsx hY. jo eynI BolI hY ik Auh aiq kTor vfsqivkqf ivc rihMdI hoeI vI kUlIaF kUlIaF imwQF ivc ivÈvfs krI jFdI hY:

asIN rfxIaF sF
jMglF `c nOkr ivafhy
ieh dfqIaF
sfzy mrdF dy hwQF dIaF dfqIaF

lfl isMG afpxy ‘cusq` ivaMg mfsUm qy ‘BolIaF` kuVIaF rfhIN sMcfrdf hY. BolI gwl vI ikMnI cusq ho skdI hY, ieh jfnxf cfho qF lfl isMG idl dI gwl suxo. mfsUm kuVI afpxy bfbl dy Kyq ivc nwcdI hY qy Buwl jFdI hY ‘ik Kyq qF sfzy nhIN.` tuwty slIprF vflI kuVI afpxy Aus Kyq ivc ncdI hY ik ijs ivc ‘BKVf Aug afieaf hY.` mukwdmy ivc hfry, prfey ho cuwky, KyqF sMbMDI vI eys kuVI ƒ afs BrI KuÈI hY:

bfbl qyry KyqF ivc
trYktr nwcxgy iksy idn
bfbl qyry KyqF ivc

afpxy KyqF ivc prfey tYrktrF df nfc srl swc vI hY qy jitl ivaMg vI. drasl ‘mfsUmIaq` df hr inrCl bol afpmuhfry hI ‘ivaMg` bx jFdf hY. AuhdI ÉuÈI df ieËhfr vI kMzy vFg cuwBdf hY. sfdgI rfhIN guJloN-guMJl jitlqf dI pyÈfkfrI ivc lfl isMG idl byjoV hY. ies qrHF dI iek kivqf hY ‘kuVylI ipMz dIaF vfsxF.` ‘kuVylI iek swpxI df nF ey. sB qoN vD Ëihr vflI swpxI. iPr vI ieh AunHF dy ipMz df nF ey.` afpxy ipMz df vfsqivkqf nF dwsx ivc vI ivaMg hY. awj jo mihË nF hY, klH ƒ kfrj bx jfvygf. lfl isMG idl ivaMg rcdf nhIN, Auh afpxy siBafcfr df nF dwsdf hY aqy sfƒ afpxI iËMdgI dy Aus Kyqr dI smJ afAuNdI hY ijs df hoxf hI ivaMg hY. kuVylI dIaF vfsxF ‘jfxdIaF hn ik rfvx dy bMdy kfly kpVy pihxdy hn. iPr vI Auh kflf pihxdIaF hn.` ieh kivqf sfzI pRcilq rihxI-bihxI dy hwk jF ivroD ivc kuJ nhIN kihMdI. ieh rihx-bihxI qF Éud afpxy pRqI mÈkrI hY. mjUrI leI inkldIaF sfd-murfdIaF aOrqF ssqy kfly kpVy pihnx leI mjbUr hn, BfvyN

Auh jfxdIaF hn
ik rfÉÈ kflf pihxdy hn

sfzI rihxI-bihxI Éud afpxy pRqI dI Éqrf hY. ieh ivaMg iksy nhIN kIqf, ieh sfzI rihxI-bihxI dy ÉmIr df ainwKV ihwsf hY. ieho jyhIaF aOrqF vI KuÈI vyly nwcdIaF hn qF AunHF df nfc vI Éqry Biraf sunyhf bx jFdf hY:

EdoN asIN bhuq Coty sF
jd sfƒ igwDy dy Jurmt `coN
qIvIaF ny mfr Bjfieaf sI
EdoN nHfmy dI aOrq
sB kpVy Auqfr ky nwcI sI
Auh mUMh `c mMjf AuTf ky
jF pfxI Biraf GVf lY ky nwc lYNdI sI

inrpwK jfpx vflI ieh AukqI vI mnuwKI smfj ivclI iksy iDr df pwK pfldI hY. nHfmy dI aOrq Es koVmy ivcoN hY jo ‘gFDI qoN vD nMgf` hY. jdoN ieh bflVI sI qF AunHF inrbsqr kuVIaF ivcoN sI jo:

byr cugdIaF BlIaF
inrbsqr kuVIaF
phfVI awk dy pwqy
TIkr
iekwTy krky
imwtI dIaF rotIaF bxf ky
guwzI dy ptoly igxdIaF

jdoN Auh ivafhuxjog hoeI qF bfbl ny ‘purfxy qy ssqy kpiVaF` ivc Auhƒ agFh qor idqf. agly Gr Auh ‘corF qy rfÉÈF` dy rMg vfly ‘kfly kpVy` pihndI hY. Aus ivc cikRq kr swkx vfly nfc dI aihlIaq hY. pr styj Aupr jfx vfly nfc dI nrqkI dI ‘zrYWs` nhIN. kpiVaF ivc nwcx dI bjfey Auh kudrq dy idqy pRfQimk kwjx, inrol nMg, ivc nwcdI hY. ies qoN Cuwt Auh kr vI kI skdI hY. Aus dy ies aml ivc vI iek rmË hY. Auh nMgI nwcI hY ikAuNik Aus dy pwly swc qoN isvf hor kuJ nhIN. iËMdgI df hr dOlq qoN mihrUm ieh klfkfr nMgf nwcdf hY, ‘BFzy `coN lUx JfVdI/gfAux lgdI/idEr df ipafr. pr guËfrn ienHF klf-kfrnfimaF nfl vI nhIN huMdI. Auhdy bwcy jdoN inafxy hn qF ‘aOlfd` dI KuÈI drdF isr-pIVF sMg JulsI jFdI, jdoN jvfn huMdy hn qF ‘Auhdf puwq do QwpV nf sih sikaf/byruËgfrI dy/pfgl ho quiraf[[[[[` ieh AunHF klfkfrF ivcoN hY jo mihrUmI dy sqfey inq idn dy guËfry leI ruwKF dy swk lfhuMdIaF hn qy eynI ku gusqfKI leI vI apmfinq huMdIaF hn. ‘tfhlIaF ik ijwQoN zwky lfhuMdIaF. iJVkF dy ky mfvF lfhIaF jFdIaF.` DrqI dIaF eynIaF ngUxIaF cIËF qoN vFJIaF geIaF ieh klfkfr jF qF ‘qyrI swjx kuVI gwzI dy phIey hyT kuclI geI` vrgI koeI ÈY bx jFdIaF hn jF afÉr afpxy nMgy ipMzy dI klf ivKfAux vflIaF vysvfvF. nMgf hoxf ienHF dI hoxI hY. jy Auh vysvfvF nf vI bxn qF vI Auh nMgIaF hn. mihrUmI hwQoN (‘byr cuxdIaF BolIaF/inrbsqr kuVIaF`) jF jfbr hwQoN (‘koeI khy/qyrI mF puls ny nMgI kr idwqI`) ikqy Auh mfvF hn, nMgf nwcdIaF hn qy mrd AunHF lfigEN Bjf idwqy jFdy sn, ikqy ieh vysvfvF hn, nMgf nwcdIaF hn qy mrdF ƒ afpxy lfgy bulfAuNdIaF hn. inrol mrdF ƒ ijnHF ƒ inrol mfdf dI loV hY, bs. klH ieh nMgIaF bfËfr ivc af jfxgIaF qy iksy ienklfb dIaF mfvF, BYxF, DIaF bx jfxgIaF. lfl isMG idl kihMdf hY :

ieh vysvfvF qRImqF kuVIaF
myrIaF mfvF BYxF qy DIaF hn
qy quhfzIaF vI
ieh gAUaF pUjx vfly ihMdusqfn dIaF
mfvF, BYxF qy DIaF hn [[[
jy nhIN
qF ieh afAux vfly ienklfb dIaF
mfvF, BYxF qy DIaF hn

lfl isMG idl ajoky pMjfbI kivqf ipV ivc asloN nvyklf nkÈ hY. dUjy kvIaF nfloN AuhdI vwKr ieh hY ik Auh afpxy lokF ƒ AunHF dy smfjk pRsMg nfl joVI rwKdf hY. Auh Élf ivc ltkI aOrq, pRymkf, pqnI, mF jF vysvf dI gwl nhIN krdf, ienHF sBnF dy nfl nfl qurdf hY ienHF dI mihrUmI df cfnx-Gyrf, ienHF dy ivgocy df hflf, ienHF df pirvfr. imsfl vjoN AuhdI nËr ivc pMjfb ‘ruwKF ivc iGry ipMzF` jF ‘Gfh dIaF pMzF hyT` isvfey nfl jfx vfly byilbfsy bMidaF nfl sMbMiDq hY. iesy leI pMjfb afpxIaF BUgoilk hwdF qoN pfr byhd mnuwKqf qk PYl jFdf hY:

mYlf prnf
vDI dfVHI
muVHky qy kMz df kflf kIqf Jwgf
lwqF nMgIaF
pYr pfty
kI bMgfl
kI kyrlf
pÈUaF ipCy jFdy CyVU
DUV ivc hr pfsy pMjfbI lwgdy hn

inwgr pMjfbIaq dI ieh Bfvnf qy sMklpnf Aus polI lwPfËI qoN vwKrI hY. jo bypRMsg hvf ivc tfhxIEN tuwty pwiqaF vFg BtkdI hY. pMjfbIaq dy ies qrHF dy dfavy iksy pRqwK jF proK mksdIaq nfl juVy hoey hn. ies lwÌfËI dy acyqn ivc inwjI suafrQ-iswDI df muhFdrf sfÌ pCfixaF jFdf hY. ies qrHF dIaF ilKqF aÉIr afpxy dys dy prbqF, pfxIaF, mOsmF, ieiqhfsk vyrivaF dI ksIdfgoeI krn lwg pYNdIaF hn. lfl isMG jfxdf hY ik afpxI mF-BUmI dIaF ieh kudrqI dOlqF vI ijnHF leI nhIN, Auh afpxI aiq mihrUmI dy bfvjUd vI afpxI jMmx-BON ƒ ipafr krdy hn:

qyry nIly prbqF krky nhIN
nf nIly pfxIaF leI
jy ieh buwZI mF dy vflF jhy
gohV-rMgy vI huMdy
qd vI mYN qYƒ ipafr krdf
nf huMdy qd vI
mYN qYƒ ipafr krdf
ieh dOlqF dy ÉËfny
myry leI qF nhIN
BfvyN nhIN
ipafr df kfrn koeI nhIN huMdf
JUT kdy bymksd nhIN huMdf

dyÈ-ipafr dI ies Bfvnf dy nflo nfl qurdf hY ivgocy df qyËfb-iqwKf iehsfs. ies kQn do ipCy kihx vfly dI smwucI ÈÉsIaq df pUrf Ëor hY, Auhdy nFhmuK qy hFmuK dohF qrHF dy pfsfr boldy hn. iËwlq dy isvf dys df koeI vyrvf vI afpxf nf hox krky, kihx vfly ƒ QkyvyN df iehsfs hY. kuJ vI afpxf nhIN, iks leI Audm ikAuN krF? qy Pyr iehsfs ik ijQy kuJ vI myrf nhIN, EQy hUMJf Pyr ky ikAuN nf kuJ afpxf isrjF? smuwcI ÈÉsIaq ivcoN Aupjx vflI, afpxy iswDy puwTy dovyN pfsy ieko vfr hMZfAux vflI ajyhI kivqf bVI durlwB ÈYa hY:
nFhmuuK:
kuwqy BONkdy hn:
‘myrf Gr, myrf Gr`
jgIrdfr:
‘myrf ipMz, myrI slqnq`
‘myrf dyÈ, myrI slqnq`
lok isrÌ kihMdy hn:
‘myrI iksmq, myrI iksmq`
mYN kI afKF?
kuJ vI krn ƒ
qy nf krn ƒ
idl nhIN krdf
myrf Brf, swjx, kuVI, mF, dyÈ
kuJ vI nhIN myrf
idl Ausy kihr dI kFg hoeI DVkdf hY

hFmuK:
myrIaF bfhvF df bl
nf Gtdf hY nf vDdf hY
idl Ausy kihr dI kFg hoeI DVkdf hY
ieh prbq AuTf dyvF
khI dy cypy vFg
hUMJ dyvF ieh Bvn sVkF qoN

hr QF iËMdgI dI iswD-puT ƒ ieko sfhy Aujfgr krn vflI, srl bolI ivc jitl sc ƒ pyÈ krn vflI ies kivqf ƒ myrf nmskfr hY. ies pMcfg kivqf df muhFdrf asloN nvyklf hY, pMjfbI ivc ieh pihlI vfr afpxI aduqI afb-qfb nfl Aujfgr hoieaf hY. ieh koeI byËmInf ‘jwt` hY ijs dy dMd ÌfilaF qoN vI iqwKy hn. ieh koeI ‘mujfry df puwq` hY jo jyl qoN bfhr qy jyl dy aMdr dovyN QF nMgf hY. jyl ivc zikaf vI jo GoVy dI tfp vFg nwcdf hY. ieh koeI ‘nfmHf Bgq` hY jo dfrU `c gut ho ky ictkfrI vjfAuNdf hY. ies dy bol sux ky lok BY-BIq huMdy hn. hfly qwk lok ienHF bolF ƒ aMnHI Èrfb dy hfVy nfl cuwp krf ky ibTf dyNdy rhy hn:

dfrU `c gut ho ky
awKF mIt lYNdf hY qy ictkfrI vjfAuNdf hY
sfQI BY-BIq ho ky Aus ƒ bYTf lYNdy hn
hfVf iek hor dyNdy ny
aMnHI Èrfb df

mYN afpxy Èfier dosqF ƒ adb nfl isÌfrÈ krFgf ik iek inkcU ijhI ikqfb ƒ pVHo qy ies dy vzfkfr arQ nfl ieksur hox df jqn kro. hux qwk qusIN ‘nHfmy Bgq vFg kdI kdI hI ictkfrI vjfAuNdy rhy ho qy hr kfiv-rcnf bfad afpxy afp ƒ aMnHI Èrfb dy hfVy ivc Êrk kr lYNdy rhy ho. vrx-Drm ivc prvfn kivqf bhuq ho cuwkI, pMcFg surF ƒ afpxy bol Aucfrn df mOkf idE. lfl isMG idl dI kivqf ƒ ZukvF huMgfrf ieho hY:
CyVo CyVo idl dIaF gwlF
kro ikqy koeI hwlf guwlf

isLv kumfr nUM Xfd kridaF

kOzIaF vflf swp
blvMq gfrgI


jdoN iÈvkumfr ny do Guwt pIqy hox qF Auh idlcsp gwlF krdf hY. do idnF qoN mINh vrH irhf sI. gyrUaf pfxI hrl hrl krdf iPrdf sI. mYƒ tYksI dI Grr Grr qy Clwp Clwp suxfeI idwqI. GMtI vwjI. mYN bUhf KoilHaf qF iÈvkumfr iBwjf KVf sI.
aMdr af ky Aus ny bUt lfey qy iBwjy kot ƒ iewk pfsy suwt ky dIvfn AuWqy bYT igaf. afKx lgf, ‘‘mflpUVy qy KIr Kfx ƒ jI krdf ey[[[[bYNk qoN inkilaF qF soicaf ikwQy jfvF? ieqnf suhxf mOsm bwdl ibjlI bfirÈ qy sfvn mhInf. ivskI pIeyNgf?``
mYN-mYN ivskI nhIN pIxI.
iÈv-mYN afpxy nfl awDI boql lY ky afieaf hF. do pYWg pIeyNgf qF sfrI susqI AuWqr jfAU.
mYN- jI nhIN krdf. jdoN mYN XOrp sF qF rfq dy cfr cfr vjy qIk Èrfb dIaF mihPlF ivwc rihMdf, pr hux bIar df iek glfs vI ijsm ivwc qrQwlI pf dyNdf ey.
iÈv- bIar df awj idn nhIN. ivskI pI. bws do Guwt. bYNk ivwc lok ihsfb ikqfb ivwc juty hoey sn, qbIaq Krfb ho geI. Auh iks cIË df ihsfb kr rhy hn?
mYN-afpxI afpxI mOq df.
iÈv-awj kwlH qIaF dy idn hn. jy qUM myry ipMz cwlyN qF AuQy qYƒ ivKfvF ik sfry ipMz df dMdfsf muwikaf ipaf ey.
mYN- jy mYN khfxI ilKdf qF ies iPkry nfl ÈurU krdf. ‘‘sfry ipMz df dMdfsf muwikaf ipaf ey.``
mYN-jy mYN khfxI ilKdf qF ies iPkry nfl ÈurU krdf. ‘‘sfry ipMz df dMdfsf muwikaf ipaf ey.``
iÈv- mYN dMdfsy qoN muqfisr ho ky bhuq gIq ilKy ny. myrI Duwp df rMg dMdfsy vrgf ey. myry ipMz dI aDKV kMD dMdfsf mldI ey.
mYN- iewk vfr mYN lMzn dI iek mym ƒ dMdfsf Byijaf sI. ieh kih ky ik sfzy ipMz dI ilpsitk ey. ies ƒ ml ky BfvyN rotI KfAu, cfhy Èrfb pIAu, cfhy cuMmIaF lAu, ieh dMdfsf nhIN lihMdf, sgoN hor inKrdf ey.
iÈv- cuMmIaF lAu nhIN, cuMmIaF idAu.
mYN- mymF cuMmIaF dyNdIaF nhIN lYNdIaF ny.
iÈv- awj mflpUVy Kfx ƒ jIa krdf ey. bcpn Xfd af irhf ey. pINGF JUtdIaF kuVIaF, gulgly, tpky aMb, mflHpUVy.
mYN-ivskI nfl krfrI cIË KfxI cfhIdI ey- imwTI nhIN. ipafË vfly pkoVy bxfvF.
iÈv- nhIN, hrIaF mrËF dy pkOVy. myrf mUMh kOVI cIË ƒ qrs irhf ey. jI krdf ey mflH pUiVaF ivwc hrIaF imrcF hox.
mYN- qUM awjklH kI ilK irhf eyN?
iÈv- bYNk dI nOkrI lfanq ey. ieh sfzy mulk ivwc eI ey ik akfzmI avfrz lYx vflf iÈv kumfr klrkI kry.
mYN- Èukr kr ik qYƒ ieh nOkrI imlI hoeI ey. afKr ieh nOkrI eysy leI ey nf ik qUM Èfier eyN. nhIN qF qYƒ iks puwCxf sI. vËIPf lwigaf hoieaf ey qyrf.
iÈv- mYN bhuq byvkUP hF.
mYN-ikAuN?
iÈv- jdoN myry dosq vËIr lgy sn AuhnIN idnIN mYN cfhuMdf qF ds lwK ruipaf kmf lYNdf bVI afsfnI nfl. pr mYN PokI afkV ivwc ieh vkq gvf idwqf. mYƒ dws lwK df Gftf ipaf.
mYN- qUM kI krdf dws lwK df?
iÈv- mYN aMimRqf pRIqm ƒ motr kfr KRId ky dyNdf.
mYN- qy mYƒ?
iÈv- qYƒ sPYd kmIËF qy btn.
mYN- ieh qF isrP vIh hËfr pMjfh rupey df pRogrfm bixaf? bfkI df ihsfb vI qF do.
iÈv- mYN iewk dosq qoN do hËfr ruipaf PiVaf sI. awj qIk Aus ƒ vfps nhIN kIqf. mYN bhuq PËUl afdmI hF[[[[qUM mYƒ gwlF ivwc lf ilaf. imrcf vfly mflHpUVy ikwDr gey? myry ipMz sfvn df mhInf bhuq KUbsUrq huMdf hY. kuVIaF gVy bIjdIaF hn.
mYN-gVy kI huMdy ny?
iÈv- GiVaF dy glmy[[[tuwty hoey mUMh.
mYN- tuwty hoey mUMh koeI ikvyN bIj skdf hY?
iÈv- pMjfbI sfihq ivwc tuwty hoey mUMhF df koeI kfl ey? bQyry ivMgy qiVMgy mUMh hn. sfzf sfihq tuwty mUMhF dI Psl AugFdf hY. GVy ƒ qoVo qF Aus df Auprlf glmF bc jFdf hY. ipMz dIaF kuVIaF rl iml ky iksy vwzy ivhVy ivwc do do so glmy gwz dyNdIaF hn qy iehnF ivwc jON bIj dyNdIaF hn. do cfr idnF ivwc eI jON AuWg afAuNdy hn. sYNkVy gol cwkrF ivwcoN sfvIaF druBF JfkdIaF hn. AuWqy kfly bwdl qy hyTF sfvIaF JkrIaF. kuVIaF gIq gfAuNdIaF hoeIaF JkrIaF ivckfr KflI peI DrqI ƒ vwK vwK rMgF nfl icqrdIaF hn. ikqy cubfry, ikqy Cwjf, ikqy cbUqry ikqy Qwm. ikqy Èyr qy ikqy lMmZINg. afh lMbI cuMJ. qy ikqy dOly Èfh dy cUhy- bs AurdU dy do do afTy vfh ky cUhy dy kMn qy mUMh bxf dyNdIaF ny- qy ivckfr lMbf kOzIaF vflf swp- iewk gVy qoN ÈurU ho ky sfiraF giVaF ivwcoN dI lMG jFdf hY-icwtIaF qy hrIaF kOzIaF vflf swp- qUM dyiKaY kdy?
mYN- hF.
iÈv- swpF nfl mYƒ ieÈk ey. jy mYN bYNk df Èfier nf huMdf qF Èfied jogI huMdf.
mYN- nhIN ptvfrI.
iÈv- hF ijs qrHF mdfrI afKdf hY, ‘‘jy mYN JurlU Pyr ky swp dy isr ivwcoN sony dI kO²zI nf kwZI qF mYƒ mdfrI nf afKIAu, ptvfrI afKIAu.``
mYN- qUM qF km-aË-km aijhf ptvfrI eyN ijs ny swp dy isr ivwcoN sony dI kOzI kwZ leI.
iÈv- sony dI kOzI! blvMq mYƒ swpF nfl ieÈk hY, sony nfl nhIN.
mYN-qyrI kivqf ivwc swpF df bhuq iËkr afAuNdf hY. ikAuN?
iÈv-swp mOq df icMnH hY, Ëihr df icMnH hY, qy sYks df. myrI kivqf ivwc ieh iqMno icMnH pRDfn hn.

mYN- qIvIN ƒ qUM spnI afKdf eyN-
iÈv- mYƒ hr aOrq ny zwisaf ey. myry nfl kfm-Bog kIqf, myry srIr ivwc afnMd df Ëihr Goilaf, qy Pyr qurdI hoeI. mYN ryqy AuWqy Aus dI lIk ƒ lwBdf irhf[[[[
mYN- mYƒ keI aOrqF ny afiKaf ik sfƒ iÈv ny zwisaf ey-Auh qYƒ swp mMndIaF ny-kOzIaF vflf swp.

iÈv- drasl gwl ieh hY[[[ikhVI aOrq?
mYN- iek kuVI ny jo qyrIaF kivqfvF pVH ky qyry AuWqy afiÈk ho geI sI-
iÈv- Auh rfh jFdI zMgI geI hovygI-mYN kdy iksy kuVI leI qrwdd nhIN kIqf-myry ivwc bhuq jihr ey-ieh Ëihr myrI kivqf ivwc qurdf ey qF aMimRq bx jFdf hY. myry aMdr Kyldf ey qF mYƒ zwsdf ey-iÈv ÈkqI df icMnH. myrI mF ny myrf nF pqf nhIN iÈv ikAuN rwiKaf? awj bwdl vrH irhf ey[[[[lY PV myry nfl ivskI df glfs sFJf kr.
mYN- mYN cfh pIvFgf-jy mYƒ Èrfb df svfd pY jFdf qF mYN idn rfq guwt rihMdf-mYN ieMqhf psMd hF. jUaf Kyzdf sF qF do do rfqF iewko QF juiVaf bYTf rihMdf. tYns Kyzdf qF awT awT GMty ieko sfh. cfh df ÈOk ey ies leI ipafly ipwCoN ipaflf[[[[
iÈv-pqf nhIN mYN aOrq ƒ spnI ikAuN afKdf hF? aOrq bVI buËidl cIË ey- iehƒ spnI dI pdvI nhIN sI dyxI cfhIdI. myry iKafl ivwc ieh clMq huMdI ey-bhuq qyË. awj kwlH mYN kivqf ilK irhf hF ‘‘spnI dI awK``- jo vyKdI vI ey qy suxdI vI. spnI dy kMn nhIN huMdy[[[[mYN vI awK nfl hI suxdf hF.
mYN- mohn isMG dI kivqf ivwc GoVf eI GoVf, qyrI kivqf ivwc spnI hI spnI.
iÈv- GoVf qy swp ieko ijMnf qyË dOVdy hn.
mYN-GoVy ivwc vPf hY, swp ivwc vPf nhIN. swp iksy df vI imwq nhIN huMdf. duwD iplfAu, qd vI zMg hI mfrdf hY.
iÈv- qYƒ pqf ey ijhVf tIkf asIN swp dy bcfAu leI bxfAuNdy hF, Auh GoVy qoN iqafr huMdf hY. GoVy ƒ swp df Ëihr afihsqf afihsqf idwqf jFdf hY qy iPr Aus dy lhU ivwcoN swp dy bcfa df tIkf iqafr kIqf jFdf hY. mYN pMjfbI kivqf ivwc ieho cIË kIqI hY. mohn isMG dI kivqf qoN nvIN pIVHI qRBkdI hY-mYN swp hF. afpxf Ëihr mohn isMG dI kivqf ivwc Gol ky nvIN pIVHI ƒ iplfAuNdf hF.
mYN- aMimRqf pRIqm dI koeI gwl kry.
iÈv- aMimRqf df koeI icMnH nhIN lwBdf.
mYN- DrqI [[[[aMbr[[[[
iÈv- ivcfrf GoVf-nf ieh DrqI AuWqy irhf nf aMbr AuWqy.
mYN- aMimRqf dI ieh quk sux- ‘‘qfry Brdy vihMgIaF.``
iÈv- mYƒ Èrvn kumfr jfpdy ny.
mYN- aMimRqf afKdI hY ik pulF dy hyToN pfxI lMG lMG jfx qF pulF ƒ koeI Prk nhIN pYNdf.
iÈv- mohn isMG afKdf hY-‘‘prIey nI prIey, pulF dy hyToN lMG gey pfxI, ryqV ivwc ikMj qrIey.``[[[[[mohn isMG buwZf ho igaf hY. kihMdf hY-ggnF dy GoVy, cMn dI kfTI- pf ikwdF muV clIey.``
mYN- dohF ivwc ikMnf Prk hY. aMimRqf smJdI hY ik AumrF df pfxI lMGx AuWqy vI Aus ivwc koeI Prk nhIN ipaf.
iÈv- ipaf ikAuN nhIN. Aumr qF vwzy vwzy Èfh asvrF ƒ zyg dyNdI ey. rxjIq isMG qoN afKrI Aumr ivwc GoVy AuWqy nhIN sI ciVHaf jFdf-aMimRqf iks dI ivcfrI ey. Aus dI kivqf ‘isafl` ivwc ‘Duwp` dI iewk kOlI` mMgdI ey qF qU Auh pI lvy. Aus ƒ inwG dI loV hY.
mYN- Aus df lhU grm ey eysy leI Aus dI kivqf ivwc syk hY.
iÈv- ieh sfry kvI swp hn jo mYN afpxy gl ivwc pfeI iPrdf hF- kuJ myry hoey, kuJ ËihrI, kuJ kIly hoey, kuJ CINby[[[[sfzy sfihq ivwc CINby bhuq hn. keI kvI qy khfxI lyKk eysy jfq qoN afey hn-sMqoK isMG DIr, gurcrn rfmpurI, qy mIÈf-
mYN- jwtF df puwq lwgdf ey mIÈf.
iÈv- mYN Aus AuWqy iewk lyK iliKaf ik afpxI qsvIr Byj dy. puwCx lwgf, dyK ikho ijhf hY. inrf CINbf hI irhf. iek rfh jFdy CINby ƒ iksy ny Èrfb dI boql muPq idwqI. Auh KVf ho ky puwCx lwgf, ‘‘dysI Trf ey ik ivlfieqI?`` so hfl sfzy ies vDIaf Èfier df hY.
mYN vDIaf ÈfierF nfloN GtIaf ÈfierF ivwc vDyry AuWdm hY.
iÈv-lUly lMgVy qy aMnHy kfny sfihqkfrF ny pMjfbI sfihq ƒ pUrn isMG df ipMglvfVf bxf idwqf hY. lok  quhfzI kivqf ies leI slfhuMdy hn ik ieh iksy aPsr dI ey ik vËIr dI ey, iksy kuVI dI ey jF iksy apfihj dI. hr kvI lokF dI prMssf qy hmdrdI ijwqnf cfhuMdf hY. pihlF pihlF mYN vI hmdrdI ijqn df jqn krdf sF- pr hux mYN iehƒ GtIaf gwl smJdf hF. mYN Èrfb pINdf hF-Èrfb-aOrq-ivskI-iks cIË dI hmdrdI? prXogvfd df cODrI bixaf. iPrdf sI. GtIaf ÈfierF qy vIh vIh sPy dy lyK ilKdf[[[[mYN qF EdoN hI smJ ilaf sI ik sfihqk qOr qy ieh bMdf nyqr hIx hY, pr aPsos ik Auh swc muwc hI[[[[mYƒ Aus nfl hux pUrI hmdrdI hY. mYN cfhuMdf hF ik Aus leI ruipaf iekwTf krF-pr nhIN. jo myry kol myrf gvficaf dws lwK ruipaf huMdf qF mYN Aus ƒ Aus ivwcoN pMjfh hËfr ËrUr dy dyNdf. pMjfh hËfr eIÈvr icqrkfr dI PYimlI ƒ, pMjfb hËfr nMd lfl nUrpurI dy twbr ƒ, pMjfb hËfr[[[[
mYN- qUM ies rPqfr nfl ruipaf vM²zdf irhf qF qYƒ Kud kuJ nhIN bcxf.
iÈv- qy pMjfb hËfr[[[[drasl mYN ieh ruipaf ies leI vMz irhf hF ik sfihqkfr hmdrdI df TUTf PV ky ruipaf iekwTf nf krn. kivqf rcn leI svYmfn cfhIdf hY. mYN ikrpfl isMG ksyl dI kivqf suxI ey-ijvyN iekqfry AuWqy koeI sUrdfs gf irhf hovy, ‘‘ksylf nYvx nf rhy[[[[`` bhuq burI gwl ey.
mYN- qyrI boql Kqm ho geI?
iÈv- pUrI ikwQy sI isrP awDI sI. hOlI hOlI pI irhF hF. qUM myrf sfQ Cwz igaf eyN. qyry mflHpUVy ikwDr gey? bfrÈ bhuq ho rhI ey-pfxI hI pfxI-mYN hYrfn hF Auh ikAuN nhIN afieaf.
mYN-kOx?
iÈv- myrf dosq. Aus ny afiKaf sI mYƒ eyQoN afpxI kfr ivwc lY jfvygf. ieh amIr lok eysy qrHF dy huMdy hn.
mYN- kOx ey Auh?
iÈv- btfly df bfxIaF. bhuq amIr ey. ies df ipAu pMdrF lwK ruipaf Cwz ky miraf sI, qy myrf ipE mrn lwgy inrI qsIldfrI dIaF iJVkF qy PYlsUPIaF Cwz jfvygf. myrf dosq pqf nhIN ikAuN nhIN afieaf. bcpn df Xfr hY, lMgotIaf, bhuq nËdIkI[[[[[jy mYƒ dws pMj hËfr dI loV pvy qF mYN dsqI PV lYNdf hF. Aus ny kdy nFh nhIN kIqI-vfps krF cfhy nf. mhIny ivwc iewk lwK rupey dI afmdnI-pMj motrF. bwqI sfl dI Aumr ivwc pMj motrF- pMj bIvIaF dy brfbr hn. motr rwKx df Krc bIvI rwKx nfloN iËafdf hY[[[[pr Aus dI rihxI bihxI cUiVHaF vrgI hY. dfl KfxI jfq. pr AuNj hY bVf Èfh Krc-iewk rfq ivwc iewk hËfr ruipaf Auzf dyvy- iÈv kumfr afieaf hY[[[[aTfeI kOlIaF ivwc rotI, pr AuNj Bwly, pkOVIaF qy mUuMgI dI dfl. aTfeI kOlIaF[[[kdU df acfr, inrf guqfvf, mYƒ qF aTfeI BojnF qoN nPrq hY[[[iewk murgf BuMinaf hovy qy BUkF vfly gMZy-bws mËf af jfey. blvMq, qYƒ psMd ny BUkF vfly gMZy?
mYN- AuWkf nhIN.
iÈv- qUM iPr kfhdf pMjfbI rfeItr eyN ijs ƒ BUkF vfly gMZy psMd nhIN. mYN gMZy AuWqy muwkI mfr ky Kfxf psMd krdf hF[[[[ijvyN mYN afpxI muwkI nfl pMjfbI lyKkF dy isr BMn irhf hovF. mYƒ pMjfbI sfihqkfrF qoN icVH hY. cMgy kvI ƒ lok swp smJdy hn-Aus ƒ mfrn leI Jwt hI iqafr ho jFdy hn- ijvyN kuVIaF rl ky gVy bxfAuNdIaF hn-sfvIaF durBF[[[[pIlI DrqI AuWqy rMg-brMgy cubfry, Cwjy, cbUqry, bUrj- qy ivckfr icwtIaF qy hrIaF kOzIaF vflf swp. pr bfrÈ huMdI hY qF sB kuJ ruVH jFdf hY. Cwzy, cubfry, burj, cbUqry, qy nfl hI kOzIaF vflf swp!
ieh afK ky iÈv kumfr Audfs ho igaf.