sLrDfjlI vjoN:
afpxy simaF df cricq lyK, mrhUm hirBjn isMG vloN - QoVHf smF pihlF ivCVy lok-kvI lfl isMG idl dI ikqfb "bhuq sfry sUrj" df ivsLlysLx kridaF iliKaf sI. AuhI lyK, sLrDfjlI vjoN, pfTkF dI njLr kridaF "crcfpMjfb" ny afpxf krqwv inBfAux(Blf kuJ pCV ky)dI koisLsL kIqI hY.- drsLn
lfl isMG 'idl'
"CyVo CyVo idl dIaF gwlF
kro ikqy koeI hwlf guwlf"
lyKk:
mrhUm hirBjn isMG
lfl isMG idl ny afpxy nvyN kfiv-sMgRih ‘bhuq sfry sUrj` dI iek kfpI ‘muhwbq nfl zf: hirBjn leI ByjI hY, aYn AuhnIN idnIN jdoN lok iek dUjy ƒ nvyN sfl dI vDfeI kfrz Byjdy hn. inAUË ipRMt dy myl df GsmYlf ijhf kfÊË, ikqy loVoN vD gUVHI isafhI dy pUMJy qy ikqy loVoN Gtf-mwDr isafhI dy bymlUm ijhy Dwby. srvrk qoN ipTvrk qk ies df koeI vI nkÈ aYsf nhIN jo vyKx-pVHn vfly ƒ afpxy vwl sYxq krdf hovy. myrf jI nhIN sI krdf ik swT ku siÌaF dI ies ikqfbVI ƒ huMMgfrf dyvyN. qF kI nvyN sfl dI ies ‘muhwbq nfl` ByjI hoeI sugfq ƒ nFh ikvyN kr idaF. afpxy suBf muqfibk mYN ies df vfk lYNdf hF. ikqfb boldI hY:
purfxy qy ssqy kpiVaF dI mihk
ssqy sfbx krIm `c mihkdI
ies qoN vwzI ÉuÈI koeI iPr nhIN aFvdI
ienHF pMgqIaF dI siqh ivc kuJ vI qF aYsf nhIN ijs ƒ hsIn ikhf jf sky, qF vI myry hI Dur zUMG ivc puiVaf hoieaf kMzf cuBk mfrdf hY. ies sqrHF iksy ÊrIb kuVI dy ivafh dI gwl suxfAuNdIaF. Aus df ivafh purfxy-ssiqaF kpiVaF `c huMdf hY. Auhƒ sjfieaf-sMgfiraF vI ssqy sfbx krIm nfl jFdf hY. Aus dy vwzy duK-sfgr ivc bs eynf ku suK df jËIrf hY. ieh pMgqIaF mYƒ afpxIaF hI aMg sfk lgdIaF hn ijnHF qoN, pqf nhIN iks mËbUrI vs mYN ivCiVaf hoieaf hF. Ausy acyq mjbUrI df pRyiraf mYN ienHF qoN KihVf CuzfAux leI, afpxf mn iksy hor pfsy moVn leI, ies ‘ikqfby ssqI mihk` df aglf vrkf Poldf hF. Aus vrky qy bs eynf hI iliKaf hY:
ieh gwl dwsI jfey
jy dUjy sqfry dy lokF ƒ
pwQr ho jfvx
nf muV AuTx
pÈUaF ƒ ies df jy anuBv ho jfey
jMglF ƒ nws jfvx
mnuwKqf qoN zrdy cIÉdy
rUh-klbUq ivcoN iek JuxJuxI cIr pfAuNdI lMG jFdI hY. ssqy kfÊj qy iliKaf ieh sunyhf bVy mihMgy muwl df hY. kOVy duK ivc ilKIaF ieh pMgqIaF mYN Èrmsfr ho ky pVHdf hF. pihlI Èrm qF mYƒ ies gwl dI afAuNdI hY ik mYN vDIaf kivqf leI acyq hI vDIaf kfÊj-CpfeI dI mMg ikAuN krn lwg ipaf hF. mYlI lukfeI ƒ pRgtfAux vflI ilKq df muhFdrf vI mYlf ikAuN nf hovy? mYƒ jfpdf hY mYN iksy ‘dUjy sqfry` df bMdf hF qy pwQr ho cuwkf hF. afpxy sqfry lokF dy pRmfixk duwK qoN dUr. myry aMdroN Auh ihMsf Éqm ho cuwkI hY ijs krky iksy dUjy dy duK df kMzf vI afpxI awzI ivc puV skdf hY. lfl isMG idl dIaF ieh iswD pwDrIaF sqrF afzy dfa mfr krdIaF hn. ienHF ivc bVf iqwKf ivaMg hY jo kihMdf qF hY ik myrI gwl sux ky qusIN pwQr ho jfEgy, pr pVHn vfly ƒ jfpdf hY ik pwQr qF mYN pihlF hI ho cuwkf hY, hux mYƒ afpxI pQrfeI mnuwKqf ƒ muV bhfl krn cfhIdf hY. mYN afpxI DrqI dI pRmfixk ‘mnuwKqf qoN zrdy cIÉdy`, ‘jMgl ƒ nws` afey pÈUaF ivcoN hF qy mYƒ muV afpxy ipMz vwl muVx df afhr-pfhr krnf cfhIdf hY, afpxy BoNa-mMzly dy idmfÊI jËbfqI pwDr qk muV apVx leI sucyq Auprflf krnf cfhIdf hY. iesy leI qF mYƒ jfipaf sI ik ieh kivqfvF anMd nhIN dyNdIaF, Èrm pYdf krdIaF. anMd dyx vflIaF kivqfvF iËMdgI ƒ afpxI itkI QF qy sgoN hor itkf dyNdIaF hn. Èrmsfr krn vflIaF nËmF bMdy ƒ afpxI QfAuN putdIaF hn, afpxy afp dI nvIN AusfrI leI vMgfrdIaF hn.
ijs imwtI nfl mnuwK dI nvIN AusfrI hoxI hY, Aus ƒ lfl isMG idl dIaF awKF QfxI vyKx df jqn krnf cfhuMdf hF. dunIaF dI kivqf ivc lgBg nwby ÌI sdI iËkr aOrq df hY. hux qk hr QF Èfier aOrq leI hwsdf, aOrq leI roNdf, Auhdy leI jIAuNdf, lVdf qy mrdf irhf hY. aOrq dy aYsy sMGxy iËkr ny hI sfzI kivqf ƒ ilËilËf kr idqf hY. aOrq sMsfr Br dI kivqf dI mUl iekfeI, pRfQimk imwtI hY. lfl isMG ny vI aOrq df iËkr bVI Bfvukqf nfl kIqf hY, pr AuhdI Bfvukqf ivc ilËilËypn df pRvyÈ nhIN. AuhdI Bfvukqf pMjfbI-kfiv-ivrsy ivcoN imlI ilËilËIaq qoN eydF hI mukq hY ijvyN Auhdf iËhn ijvyN hY-iqvyN-itikaf rhy df acyq pRcfr krn vflI bRfhmxI iËhnIaq qoN mukq hY. QF-pr-QF Auh bRfhmxI imwQF dy mukfbly nvIaF pMcFg (cONh vrxF qoN prHf) imwQf pyÈf krdf hY. AunHF ivwcoN iek ies qrHF hY:
lok kihx ik bld idaF isMÕF qy DrqI
mYN munkr hF
pr myrf ivÈvfÈ atwl hY
ik afpxy hwQ Auqy DrqI
aOrq ny hY cuwkI hoeI
ies imwQ dI Aus ny ieko vyly kUlI-koml aqy krVI-kTor ivafiKaf kIqI hY. DrqI dI mihk aOrq dy bdn vrgI, DrqI dI ÌslF df lihrfAu aOrq dy pwlU vrgf, DrqI df pfxI aOrq dy qn-mn vFg inrml hY. ieh purfxI pMjfbI kivqF qoN pRfpq ivrsy df muwK hY ijs ƒ lfl isMG idl pCfxdf hY, pr ies Aupr Aus df bl nhIN. Aus df bl qF Drq aqy aOrq ivckfr kOVI, krVI qy kTor sFJ Aupr hY. Auh kihMdf hY:
DrqI qy aOrq dI pIV ikMnI iek hY.
imhnq dy ihwsy BuwKF hn
isqm dy nYxIN aMgfry hn
DrqI dy nYxIN hMJU hn
aOrq dy nYxIN hMJU hn
iesy leI sfgr Kfry hn
lfl isMG idl iesy koVy dy krVy pwK df bulfrf hY. mfsUm afidvfsxF qoN lY ky vysvfvF qk, BolI, duwK-sihxI qy kuJ-nf-kihxI lokfeI qoN lY ky ienklfb dIaF mfvF, BYxF, DIaF, XfnI ik vysvfvF qRImqF qk AuhdI nËr df Gyrf hY. ies Gyry QfxI lMGdy lMGdy jo vyrvy myry iËhn ivc itky rih gey hn, Auh quhfƒ dwsx ƒ jI kr afieaf hY.
DrqI dy Bfr hyT itkI aOrq qF ‘afid`- vfsx hY. jo eynI BolI hY ik Auh aiq kTor vfsqivkqf ivc rihMdI hoeI vI kUlIaF kUlIaF imwQF ivc ivÈvfs krI jFdI hY:
asIN rfxIaF sF
jMglF `c nOkr ivafhy
ieh dfqIaF
sfzy mrdF dy hwQF dIaF dfqIaF
lfl isMG afpxy ‘cusq` ivaMg mfsUm qy ‘BolIaF` kuVIaF rfhIN sMcfrdf hY. BolI gwl vI ikMnI cusq ho skdI hY, ieh jfnxf cfho qF lfl isMG idl dI gwl suxo. mfsUm kuVI afpxy bfbl dy Kyq ivc nwcdI hY qy Buwl jFdI hY ‘ik Kyq qF sfzy nhIN.` tuwty slIprF vflI kuVI afpxy Aus Kyq ivc ncdI hY ik ijs ivc ‘BKVf Aug afieaf hY.` mukwdmy ivc hfry, prfey ho cuwky, KyqF sMbMDI vI eys kuVI ƒ afs BrI KuÈI hY:
bfbl qyry KyqF ivc
trYktr nwcxgy iksy idn
bfbl qyry KyqF ivc
afpxy KyqF ivc prfey tYrktrF df nfc srl swc vI hY qy jitl ivaMg vI. drasl ‘mfsUmIaq` df hr inrCl bol afpmuhfry hI ‘ivaMg` bx jFdf hY. AuhdI ÉuÈI df ieËhfr vI kMzy vFg cuwBdf hY. sfdgI rfhIN guJloN-guMJl jitlqf dI pyÈfkfrI ivc lfl isMG idl byjoV hY. ies qrHF dI iek kivqf hY ‘kuVylI ipMz dIaF vfsxF.` ‘kuVylI iek swpxI df nF ey. sB qoN vD Ëihr vflI swpxI. iPr vI ieh AunHF dy ipMz df nF ey.` afpxy ipMz df vfsqivkqf nF dwsx ivc vI ivaMg hY. awj jo mihË nF hY, klH ƒ kfrj bx jfvygf. lfl isMG idl ivaMg rcdf nhIN, Auh afpxy siBafcfr df nF dwsdf hY aqy sfƒ afpxI iËMdgI dy Aus Kyqr dI smJ afAuNdI hY ijs df hoxf hI ivaMg hY. kuVylI dIaF vfsxF ‘jfxdIaF hn ik rfvx dy bMdy kfly kpVy pihxdy hn. iPr vI Auh kflf pihxdIaF hn.` ieh kivqf sfzI pRcilq rihxI-bihxI dy hwk jF ivroD ivc kuJ nhIN kihMdI. ieh rihx-bihxI qF Éud afpxy pRqI mÈkrI hY. mjUrI leI inkldIaF sfd-murfdIaF aOrqF ssqy kfly kpVy pihnx leI mjbUr hn, BfvyN
Auh jfxdIaF hn
ik rfÉÈ kflf pihxdy hn
sfzI rihxI-bihxI Éud afpxy pRqI dI Éqrf hY. ieh ivaMg iksy nhIN kIqf, ieh sfzI rihxI-bihxI dy ÉmIr df ainwKV ihwsf hY. ieho jyhIaF aOrqF vI KuÈI vyly nwcdIaF hn qF AunHF df nfc vI Éqry Biraf sunyhf bx jFdf hY:
EdoN asIN bhuq Coty sF
jd sfƒ igwDy dy Jurmt `coN
qIvIaF ny mfr Bjfieaf sI
EdoN nHfmy dI aOrq
sB kpVy Auqfr ky nwcI sI
Auh mUMh `c mMjf AuTf ky
jF pfxI Biraf GVf lY ky nwc lYNdI sI
inrpwK jfpx vflI ieh AukqI vI mnuwKI smfj ivclI iksy iDr df pwK pfldI hY. nHfmy dI aOrq Es koVmy ivcoN hY jo ‘gFDI qoN vD nMgf` hY. jdoN ieh bflVI sI qF AunHF inrbsqr kuVIaF ivcoN sI jo:
byr cugdIaF BlIaF
inrbsqr kuVIaF
phfVI awk dy pwqy
TIkr
iekwTy krky
imwtI dIaF rotIaF bxf ky
guwzI dy ptoly igxdIaF
jdoN Auh ivafhuxjog hoeI qF bfbl ny ‘purfxy qy ssqy kpiVaF` ivc Auhƒ agFh qor idqf. agly Gr Auh ‘corF qy rfÉÈF` dy rMg vfly ‘kfly kpVy` pihndI hY. Aus ivc cikRq kr swkx vfly nfc dI aihlIaq hY. pr styj Aupr jfx vfly nfc dI nrqkI dI ‘zrYWs` nhIN. kpiVaF ivc nwcx dI bjfey Auh kudrq dy idqy pRfQimk kwjx, inrol nMg, ivc nwcdI hY. ies qoN Cuwt Auh kr vI kI skdI hY. Aus dy ies aml ivc vI iek rmË hY. Auh nMgI nwcI hY ikAuNik Aus dy pwly swc qoN isvf hor kuJ nhIN. iËMdgI df hr dOlq qoN mihrUm ieh klfkfr nMgf nwcdf hY, ‘BFzy `coN lUx JfVdI/gfAux lgdI/idEr df ipafr. pr guËfrn ienHF klf-kfrnfimaF nfl vI nhIN huMdI. Auhdy bwcy jdoN inafxy hn qF ‘aOlfd` dI KuÈI drdF isr-pIVF sMg JulsI jFdI, jdoN jvfn huMdy hn qF ‘Auhdf puwq do QwpV nf sih sikaf/byruËgfrI dy/pfgl ho quiraf[[[[[` ieh AunHF klfkfrF ivcoN hY jo mihrUmI dy sqfey inq idn dy guËfry leI ruwKF dy swk lfhuMdIaF hn qy eynI ku gusqfKI leI vI apmfinq huMdIaF hn. ‘tfhlIaF ik ijwQoN zwky lfhuMdIaF. iJVkF dy ky mfvF lfhIaF jFdIaF.` DrqI dIaF eynIaF ngUxIaF cIËF qoN vFJIaF geIaF ieh klfkfr jF qF ‘qyrI swjx kuVI gwzI dy phIey hyT kuclI geI` vrgI koeI ÈY bx jFdIaF hn jF afÉr afpxy nMgy ipMzy dI klf ivKfAux vflIaF vysvfvF. nMgf hoxf ienHF dI hoxI hY. jy Auh vysvfvF nf vI bxn qF vI Auh nMgIaF hn. mihrUmI hwQoN (‘byr cuxdIaF BolIaF/inrbsqr kuVIaF`) jF jfbr hwQoN (‘koeI khy/qyrI mF puls ny nMgI kr idwqI`) ikqy Auh mfvF hn, nMgf nwcdIaF hn qy mrd AunHF lfigEN Bjf idwqy jFdy sn, ikqy ieh vysvfvF hn, nMgf nwcdIaF hn qy mrdF ƒ afpxy lfgy bulfAuNdIaF hn. inrol mrdF ƒ ijnHF ƒ inrol mfdf dI loV hY, bs. klH ieh nMgIaF bfËfr ivc af jfxgIaF qy iksy ienklfb dIaF mfvF, BYxF, DIaF bx jfxgIaF. lfl isMG idl kihMdf hY :
ieh vysvfvF qRImqF kuVIaF
myrIaF mfvF BYxF qy DIaF hn
qy quhfzIaF vI
ieh gAUaF pUjx vfly ihMdusqfn dIaF
mfvF, BYxF qy DIaF hn [[[
jy nhIN
qF ieh afAux vfly ienklfb dIaF
mfvF, BYxF qy DIaF hn
lfl isMG idl ajoky pMjfbI kivqf ipV ivc asloN nvyklf nkÈ hY. dUjy kvIaF nfloN AuhdI vwKr ieh hY ik Auh afpxy lokF ƒ AunHF dy smfjk pRsMg nfl joVI rwKdf hY. Auh Élf ivc ltkI aOrq, pRymkf, pqnI, mF jF vysvf dI gwl nhIN krdf, ienHF sBnF dy nfl nfl qurdf hY ienHF dI mihrUmI df cfnx-Gyrf, ienHF dy ivgocy df hflf, ienHF df pirvfr. imsfl vjoN AuhdI nËr ivc pMjfb ‘ruwKF ivc iGry ipMzF` jF ‘Gfh dIaF pMzF hyT` isvfey nfl jfx vfly byilbfsy bMidaF nfl sMbMiDq hY. iesy leI pMjfb afpxIaF BUgoilk hwdF qoN pfr byhd mnuwKqf qk PYl jFdf hY:
mYlf prnf
vDI dfVHI
muVHky qy kMz df kflf kIqf Jwgf
lwqF nMgIaF
pYr pfty
kI bMgfl
kI kyrlf
pÈUaF ipCy jFdy CyVU
DUV ivc hr pfsy pMjfbI lwgdy hn
inwgr pMjfbIaq dI ieh Bfvnf qy sMklpnf Aus polI lwPfËI qoN vwKrI hY. jo bypRMsg hvf ivc tfhxIEN tuwty pwiqaF vFg BtkdI hY. pMjfbIaq dy ies qrHF dy dfavy iksy pRqwK jF proK mksdIaq nfl juVy hoey hn. ies lwÌfËI dy acyqn ivc inwjI suafrQ-iswDI df muhFdrf sfÌ pCfixaF jFdf hY. ies qrHF dIaF ilKqF aÉIr afpxy dys dy prbqF, pfxIaF, mOsmF, ieiqhfsk vyrivaF dI ksIdfgoeI krn lwg pYNdIaF hn. lfl isMG jfxdf hY ik afpxI mF-BUmI dIaF ieh kudrqI dOlqF vI ijnHF leI nhIN, Auh afpxI aiq mihrUmI dy bfvjUd vI afpxI jMmx-BON ƒ ipafr krdy hn:
qyry nIly prbqF krky nhIN
nf nIly pfxIaF leI
jy ieh buwZI mF dy vflF jhy
gohV-rMgy vI huMdy
qd vI mYN qYƒ ipafr krdf
nf huMdy qd vI
mYN qYƒ ipafr krdf
ieh dOlqF dy ÉËfny
myry leI qF nhIN
BfvyN nhIN
ipafr df kfrn koeI nhIN huMdf
JUT kdy bymksd nhIN huMdf
dyÈ-ipafr dI ies Bfvnf dy nflo nfl qurdf hY ivgocy df qyËfb-iqwKf iehsfs. ies kQn do ipCy kihx vfly dI smwucI ÈÉsIaq df pUrf Ëor hY, Auhdy nFhmuK qy hFmuK dohF qrHF dy pfsfr boldy hn. iËwlq dy isvf dys df koeI vyrvf vI afpxf nf hox krky, kihx vfly ƒ QkyvyN df iehsfs hY. kuJ vI afpxf nhIN, iks leI Audm ikAuN krF? qy Pyr iehsfs ik ijQy kuJ vI myrf nhIN, EQy hUMJf Pyr ky ikAuN nf kuJ afpxf isrjF? smuwcI ÈÉsIaq ivcoN Aupjx vflI, afpxy iswDy puwTy dovyN pfsy ieko vfr hMZfAux vflI ajyhI kivqf bVI durlwB ÈYa hY:
nFhmuuK:
kuwqy BONkdy hn:
‘myrf Gr, myrf Gr`
jgIrdfr:
‘myrf ipMz, myrI slqnq`
‘myrf dyÈ, myrI slqnq`
lok isrÌ kihMdy hn:
‘myrI iksmq, myrI iksmq`
mYN kI afKF?
kuJ vI krn ƒ
qy nf krn ƒ
idl nhIN krdf
myrf Brf, swjx, kuVI, mF, dyÈ
kuJ vI nhIN myrf
idl Ausy kihr dI kFg hoeI DVkdf hY
hFmuK:
myrIaF bfhvF df bl
nf Gtdf hY nf vDdf hY
idl Ausy kihr dI kFg hoeI DVkdf hY
ieh prbq AuTf dyvF
khI dy cypy vFg
hUMJ dyvF ieh Bvn sVkF qoN
hr QF iËMdgI dI iswD-puT ƒ ieko sfhy Aujfgr krn vflI, srl bolI ivc jitl sc ƒ pyÈ krn vflI ies kivqf ƒ myrf nmskfr hY. ies pMcfg kivqf df muhFdrf asloN nvyklf hY, pMjfbI ivc ieh pihlI vfr afpxI aduqI afb-qfb nfl Aujfgr hoieaf hY. ieh koeI byËmInf ‘jwt` hY ijs dy dMd ÌfilaF qoN vI iqwKy hn. ieh koeI ‘mujfry df puwq` hY jo jyl qoN bfhr qy jyl dy aMdr dovyN QF nMgf hY. jyl ivc zikaf vI jo GoVy dI tfp vFg nwcdf hY. ieh koeI ‘nfmHf Bgq` hY jo dfrU `c gut ho ky ictkfrI vjfAuNdf hY. ies dy bol sux ky lok BY-BIq huMdy hn. hfly qwk lok ienHF bolF ƒ aMnHI Èrfb dy hfVy nfl cuwp krf ky ibTf dyNdy rhy hn:
dfrU `c gut ho ky
awKF mIt lYNdf hY qy ictkfrI vjfAuNdf hY
sfQI BY-BIq ho ky Aus ƒ bYTf lYNdy hn
hfVf iek hor dyNdy ny
aMnHI Èrfb df
mYN afpxy Èfier dosqF ƒ adb nfl isÌfrÈ krFgf ik iek inkcU ijhI ikqfb ƒ pVHo qy ies dy vzfkfr arQ nfl ieksur hox df jqn kro. hux qwk qusIN ‘nHfmy Bgq vFg kdI kdI hI ictkfrI vjfAuNdy rhy ho qy hr kfiv-rcnf bfad afpxy afp ƒ aMnHI Èrfb dy hfVy ivc Êrk kr lYNdy rhy ho. vrx-Drm ivc prvfn kivqf bhuq ho cuwkI, pMcFg surF ƒ afpxy bol Aucfrn df mOkf idE. lfl isMG idl dI kivqf ƒ ZukvF huMgfrf ieho hY:
CyVo CyVo idl dIaF gwlF
kro ikqy koeI hwlf guwlf |