lflf lfjpq rfey df muafÌInfmf-
mFzly jylH qoN ilKy do pwqr
(jy iehnF ieh KLq pVHx qoN bfd vI koeI sLwk rih jfvy qF gdrI bfbf hrjfp isMG dI zfierI dy pihly 15 ku sPLy hI pVH lieE - sMpfdk)
ieh dovyN pwqr pRiswD KojI (mrhUm) BfeI nfhr isMG aYm[ ey[ ny lwBy sn qy idwlI qoN Cwpdy rhy 'afrsI' nF dy pRiswD mfsk rsfly ny afpxy PrvrI 1969 dy aMk ivc Cfpy sn. jdoN pMjfbI XUnIvristI pitaflf dy pRo[ swiqaf aYm rfey ny ienHF pwqrF bfry pRiswD ÊdrI bfby gurmuK isMG nfl gwl kIqI qF AunHF ny iesƒ lihr nfl ÊdfrI aqy nMgf icwtf muafÌInfmf krfr idwqf sI. sR: ajIq isMG (cfcf sLhId Bgq isMG) ny vI lflf lfjpq rfey vwloN ilKy gey ienHF pwqrF df bhuq burf mnfieaf sI. ienHF pwqrF dI pUrI iebfrq ies qrHF hY:
icwTI 1[
syvf ivKy,
ihË aYksIlYNsI vfiesrfey
qy gvrnr jnrl afÌ ieMzIaf
qy aDIn dys
hËUr dI syvf ivc invydn hY - quhfzf inmfnf PirafdI iek srkfrI kYdI hY, jo mFzly (apr brmf) dy iklHy ivc bMdI hY, ijs ƒ lfhOr ivc igRÌqfr kIqf igaf sI qy quhfzy hukm nfl jlfvqn kr ky ies QF Byijaf igaf. ieh hukm hËUr dy aiDkfr hyT 7 meI 1907 ƒ kwiZaf igaf.
quhfzy ies PirafdI ƒ nf qF AudoN aqy nf hI hux qwk Aus dUÈx jF AunHF dUÈxF, ijnHF ƒ afDfr bxf ky 1818 dI Dfrf 3 dy aDIn hËUr vwloN kfrvfeI kIqI geI, dy suBfv qy vyrvy bfry dwisaf igaf.
quhfzf ieh PirafdI kdy vI aijhf kuJ krn leI qFG nhIN sI rwKdf, ijs df AudyÈ Bfrq dy ÈihnÈfh dI slqnq dy iksy ihwsy dy ivruwD huwlV mcfxf hovy. quhfzf ieh PirafdI bVy siqkfr, pr Ëor nfl qrdId krdf hY ik Aus ny kdy vI aijhI koeI gwl nhIN kIqI ijs sdkf ieh Dfrf Aus ivruwD lfgU ho skdI hovy.
quhfzf ieh PirafdI bVy siqkfr nfl qrdId krdf hY ik Aus dy igRPqfr krn dy smyN jF Aus qoN kuJ pihlF jF iPr kuJ ipwCoN, kdy vI, bfdÈfh slfmq dI ihMdusqfn dy slqnq dy iksy ihwsy ivc iksy BFq df Auicq sMsf nhIN sI, ijs qoN bcfE leI quhfzy ies PirafdI dI igRPqfrI qy jlfvqnI ËrUrI jF dlIl pUrbk hovy.
quhfzy ies PirafdI df XkIn hY ik Auh duÈmxF vwloN phuMcfeI geI JUTI qy mMdBfvnf vflI jfxkfrI df siLkfr bixaf irhf hY qy bixaf hoieaf hY. jF iPr Aus ivruwD irportF pwKpfqI jF ÊlqPihmI ivc pey aiDkfrIaF dy iksy BulyKy jF sMsy 'qy afDfrq hn.
quhfzf ieh PirafdI bVy siqkfr nfl arË krdf hY ik iensfÌ qy hk-inaF dy nF AuWqy Aus ƒ Aus ivruwD lgfey gey doÈF qoN jfxU krvfieaf jfvy, qF jo Auh hËUr dy ivcfr gocry afpxf pwK rwK sky.
quhfzf ieh PirafdI hmyÈf hI afpxy inmfxy ijhy ZMg nfl sdf ÈFqmeI kMmF ivc ruiJaf irhf hY aqy afpxy vsIilaF qy igafn anusfr iviBMn ZMgF nfl afpxy dyÈ vfsIaF dI syvf krdf irhf hY, ijhf ik isÉÈf ƒ PYlfx df kMm, XqImF jF ivDvfvF dI shfieqf leI dfn iekwqr krnf, kfl dy smyN kfl pIVqF leI dfn iekwTf krnf qy vMzxf aqy 1905 dy BUcfl smyN bxI vwzI BIV vyly lokF ƒ shfieqf dyxI. iqMn sflF dy smyN qwk Auh pMjfb dy iek ngr ivc imAUNspl kimÈnr irhf. ipCly 25 sflF dy lMmy smyN ivc Aus 'qy kdy vI ihË mYjstI dI srkfr ivruwD iksy qrHF dy koeI vI kMm krn df doÈ nhIN lgfieaf igaf jF sMdyh nhIN kIqf igaf. quhfzy ies PirafdI vrgI inmfxI QF-iQq vfly ÈKs leI ies qrRF iek dm afpxy pRvfr qoN vwK ho jfx aqy afpxy ruËgfr dy vsIilaF qoN vFJy jfx nfl bVI duKdfeI avsQf ivcoN lMGxf pY irhf hY. vwzI gwl qF ieh hY ik Aus ƒ pqf hI nhIN ik Aus nfl ikAuN ieAuN hoieaf qy iPr Aus ƒ jvfb dyhI df mOkf nhIN idwqf igaf. quhfzf ieh PirafdI qF asfD apc df rogI hY, Aus df ijgr aqy myhdf Krfb rihMdf hY, iqlI vDI hoeI hY aqy Aus ƒ Xrkfn vI ho jFdf hY qy Auh keI keI mhIny inswqf ho ky ipaf rihMdf hY, ieh iek aijhI scfeI hY ijs dI qswlI lfhOr ivc Aus dy ielfj krdy zfktrF qoN kIqI jf skdI hY. quhfzf ieh PirafdI ies smyN AunINdry dI bImfrI df siLkfr hY. iek Epry dyÈ ivc lMmy smyN qwk dI kYd, qy iek aijhy jlvfXU ivc jo Aus leI EprI hY qy ijQy ksrq leI coKy mOky nhIN, ijQy Gr dIaF shUlqF nhIN, aijhy jIvn dI suMÖ qy akf dyx vflI ieksfrqf syyhq 'qy kfÌI burf asr pf rhI hY. quhfzf ieh PirafdI arË guËfrdf hY ik ihË aYksIlYNsI ien kONsl Aus dI irhfeI df hukm dyx, jF Aus ivruwD lgfey gey dUÈx jF dUÈxF qoN Aus ƒ jfxU krfx, jy iksy kfrn hËUr myrI ieh inmfxI arË pRvfn nf kr skdy hox, qF hjUr ikRpf krky ies inmfxI Pirafd ƒ Bfrq dy ÈihnÈfh muhqimm dy ivcfr gocrf rwKx.
jdoN qwk ies Pirafd 'qy ivcfr nhIN ho jFdI, AudoN qwk hËUr ies PirafdI AuWqy ikRpf idRÈtI kridaF ienHF gwlF dI afigaf dyx.
(A) ieQoN dy rihx vfly inwjI nOkr dI syvf qy sfQ dI shUlq
(a) aMgryËI qy ihMdusqfnI aÉbfr pVHn dI afigaf ijnHF ibnHF ieh PirafdI bhuq iekwlqf ijhI mihsUs krdf hY. ies PirafdI AuWqy ikRpf idRÈtI kridaF hoieaF ieh vI dwsx dI imhrbfnI krnI ik Aus ƒ kdoN qwk ieQy kYd rwiKaf jfvygf. ieh imhrbfnI qy hwk-inaF dy bdly quhfzf ieh PirafdI hËUr dI dIrG afXU leI pRfrQnf krnf afid, afid, afpxf PrË smJygf.
mFzly Ìort zÌirn
hËUr df inmfxf PirafdI
29 jUn 1907 lfjpq rfey afÌ lfhOr
icwTI 2[
myjrnfmf
syvf ivKy, afdrXog
ieMzIan rfj pRbMD sbMDI skwqr
ibRitÈ pfrlImYNt, lMzn.
hËUr dI syvf ivc invydn hY
1[ quhfzf ieh PirafdI srkfrI kYdI hY aqy mFzly (brmf) dy iklHy ivc bMd hY. ies ƒ lfhOr ivc igRPqfr kIqf igaf sI qy 'vrMt afÌ kimtmYNt' dI qihmIl ivc ies QF jlfvqn krky Byijaf igaf. suxvfeI dI imqI 7 meI 1907 sI, qy ieh vrMt 1818 dI Dfrf 3 dy aDIn hËUr gvrnr jnrl afÌ ieMzIaf ien kONsl dy aiDkfr hyT jfrI kIqy gey.
2 ies PirafdI ƒ nf qF igRPqfrI smyN aqy nf hI ipwCoN Aus dUÈx jF AunHF dUÈxF bfry dwisaf igaf ijnHF dy afDfr 'qy Auprokq Dfrf dy aDIn Aus ivruD kfrvfeI kIqI geI.
3[ quhfzy ies PirafdI ny awgy iek ibnYpwqr ivc, jo hËUr vfiesrfey qy gvrnr jnrl afÌ ieMzIaf ƒ Gilaf igaf, iliKaf sI ik Aus ny aijhf koeI kMm nhIN kIqf ijs krky Auprokq Dfrf inaF-pUrvk Aus AuWqy lfgU ho sky, Aus ny kdy aijhI koeI kfrvfeI nhIN kIqI jF krn dI kosiLÈ nhIN kIqI ijs nfl hËUr dI Bfrq dI slqnq dy iksy ihwsy ivc 'huwlV' micaf hovy jF mcx dI sMBfvnf hovy. hkIkq qF ieh hY ik PirafdI dI igRÌqfrI smyN aijhy iksy 'huwlV' mcx df koeI zr nhIN sI. quhfzf ieh PirafdI JUTI sUh df siLkfr bixaf hY, jo Aus dy ivruD Aus dy duÈmxF jF pwKpfqI srkfrI aiDkfrIaF ny, afpxf pwK pUrn leI idwqI aqy ik jy Aus ƒ dyÈ inkfly dy kfrnF bfry dwisaf huMdf qF AunHF bfry afpxI jvfbdyhI hËUr qy kONsl dI qswlI leI dyNdf.
4[ PirafdI ƒ Aus ivruwD lgfey gey dUÈxF qoN iblkul aigafq rwiKaf igaf hY qy Auh koeI insicq ibafn dyx qy afpxI inrdoÈqf dy sbUq dyx dI siQqI ivc nhIN hY. ikAuN jo aÉbfr pVHn dI afigaf nhIN idwqI geI. ies leI quhfzf PirafdI gvrnmYNt afÌ ieMzIaf dy 'ikafsy afDfrF' dI KMznf jF jvfbdyhI dI siQqI ivc nhIN. pRMqU Auh afdr nfl ieh duhrfx dI KuwlH lYNdf hY ik gvrnmYNt afÌ ieMzIaf dI kfrvfeI, jo 1818 dI Dfrf 3 dy aDfr 'qy Aus ivruD kIqI geI, Auh ainaF pUrbk qy byloVI hY, aijhI kfrvfeI leI avsr bixaf hI nhIN sI aqy ieh Dfrf itkvyN rfj pRbMD dy idnF leI aqy quhfzy ies PirafdI ijhy ÈKs leI jo jIvn ivc inmfxI QF rwKdf hY, nhIN mMnI geI sI.
5[ quhfzf ieh PirafdI ieh vI ibnY krdf hY ik Aus ny lfhOr jF rfvlipMzI dy PsfdF ivc koeI Bfg nhIN ilaf, Aus ny iswDy jF proKy ZMg nfl iksy ÈKs ƒ gVbV mcfx leI AuqÈfh nhIN idwqf, Aus ny koeI rfj Droh vflf BfÈx nhIN idwqf, aqy srkfr vwloN cuwky kuJ kdmF, jo Aus dI igRPqfrI dy Jt ku pihlF dy smyN jF AunIHN idnIN lokF dy idl mwlI bYTy sn, df KMzn kridaF Aus ny kfƒn qy ivDfn dIaF hwdF nhIN AulMGIaF, Aus ny kdy vI nivrqI leI aihMsk jF gYrkfƒnI ivDIaF apnfx df pRcfr nhIN kIqf, nf hI Aus ny kdy aijhy ÈKs nfl sbMD rwKy hn, jo Aus dI smJ anusfr aijhIaF ivDIaF df pRcfr krdf hovy. Aus ivruD jo ieh sMdyh kIqf jFdf hY ik Aus hËUr dI BfrqI POj dy ispfhIaF ƒ hËUr df vÌfdfr nf rihx leI vrglfieaf hY, ieh iblkul inrmUl hY, quhfzy PirafdI ƒ qy AunHF nfl sMcfr rwKx df kdy iksy qrHF df avsr hI nhIN bixaf.
6[
PirafdI bVy afdr nfl ieh ibnY krdf hY ik Aus ƒ ÈKsI afËfdI qoN vFiJaf rwK ky, aijhI kfrvfeI dy afDfr kfrn ƒ dwsy ibnF, Aus ƒ suxy ibnF qy afpxI rwiKaf ivc kuJ kihx df koeI hwk idwqy ibnF, Aus ƒ rwd ky, Aus jfxkfrI AuWqy kfrvfeI krnI jo Aus dI ipwT ipwCy kIqI geI hY aqy Aus ƒ kfƒnI slfh lYx leI shUlqF nf dy ky gvrnmYNt afÌ ieMzIaf, ies avsr AuWqy, iensfÌ qy hwk-inaF dy AunHF pRcwlq asUlF anusfr kfrvfeI krnoN asmrQ rhI hY, ijhVy brqfnvI rfj pRbMD dy sfDfrn gux mMny jFdy hn. ieh PirafdI ieh socx leI smrwQ hY ik ijhVI Dfrf Aus ivruD lgfeI geI hY Auh hux Kqm ho cuwkI eIst ieMzIaf kMpnI df iek gYr sMivDfnk kfƒn sI, aqy cfrtr anusfr imlI ÈkqI qoN bfhrf sI, aqy brqfnvI ivDfn qy brqfnvI kfƒnF dI Bfvnf anusfr 'aiDkfroN bfhrf' sI aqy brqfnvI lok sBf vwloN kdy vI svIkfr jF pRvfn nhIN kIqf igaf sI, Auprokq Dfrf anusfr aYgËYkitv srkfr ƒ hmyÈf leI ieh sdIvI ÈkqI pRdfn kr dyxI ik Auh brqfnvI prjf ƒ adflq ivc ibnF Xog ZMg nfl mukwdmf clfey dy, ÈKsI afËfdI qoN vFiJaF kr dyvy, suBfvk inaF qy kfƒn anusfr cwl rhI srkfr dy sB sMklpF dy ivruwD hY.
7[ ieh PirafdI bVy afdr nfl ibnY krdf hY ik Auprokq Dfrf anusfr ijhVy ÈKsI bMDyj vrnx kIqy gey hn, Auh pRsqfvnf ivc idwqy gey mMqvF ƒ iDafn ivc rwK ky, Aus qoN bfhr nhIN socy jf skdy, aqy Auprokq Dfrf ËfihrI qOr 'qy isrÌ inroD leI hY nf ik Aus ÈÉs ƒ sËf dyx leI ijs AuWqy mukwdmf hI nhIN clfieaf igaf. ies rOÈnI ivc vyiKaf gvrnmYNt afÌ ieMzIaf df ieh PYslf ik PirafdI ƒ aKbfrF nf phuMcfeIaF jfx aqy Aus ƒ iek afpxf inwjI nOkr jF afpxI kOmIaq df iek bfvrcI rwKx dI afigaf nf idwqI jfvy, inaFpUrbk qy loVINdf nhIN ikhf jf skdf, ieh gwl vI inaF pUrvk nhIN ik Aus ƒ afpxy iksy imwqr nfl iblkul hI nf imlx idwqf jfvy qy ieh gwl kr idwqI jfvy ik isrÌ AuhI sbMDI Aus ƒ iml skdf hY ijsny pihlF pMjfb srkfr qoN ies gwl dI afigaf lY leI hovy, qy Auh isrÌ srkfrI aiDkfrI dI hfËrI ivc, inkt bih ky imly. ieh bMdÈF brqfnIaf ivc rfjsI kYdI, jF lok sBf dy iksy ivÈyÈ kfƒn aDIn, ibnF mukwdmf clfey bMdI ivc pfey gey bMdIvfnF nfl kIqy jFdy slUkF dy ivruwD hY. quhfzy ies PirafdI dI iek pqnI qoN keI bwcy hn (ijnHF ivc iek jvfn ivDvf lVkI qy Aus dI bwcI vI Èfml hY) Aus dI sMBfl, isKÈf qy pflx posx dI jiLMmyvfrI hY qy iksy hflq ivc vI PirafdI ƒ bMdI 'c rwKI rwKxf inaF pUrvk nhIN, jdoN ik ikafs kIqy jFdy huwlV df zr hux Kqm ho igaf hY.
8[ quhfzf ieh PirafdI bVy siqkfr nfl ibnY krdf qy idloN AumId krdf hY ik hËUr dI vwzy pRqfp vflI srkfr Aus iensfÌ qy inaF hwk qoN PirafdI ƒ vFiJaF nhIN rwKygI ijs leI brqfnvI kOm qy AunHF dI srkfr pRiswD hY aqy Auh PirafdI ƒ irhfa krn df hukm dyvygI aqy afpxy Gr vfps jfx aqy ijMdgI ivc afpxf sfDfrn pyÈf krn dI afigaf dyvygI.
9[ aÉIr ivc jy hËUr dI srkfr PirafdI ƒ ibnF Èrq irhf qy vfps pirvfr ivc jf ky rihx df hukm dyxf asMBv smJy qF Auh bVI ikRpf idRÈtI kridaF Aus ƒ Aus smyN qwk leI Bfrq Cwz dyx dI afigaf dyvy. ijhVf srkfr Aus bdly ivc nIXq krnf TIk smJdI hovy, aqy Aus ƒ gryt ibRtyn jF XUrp dy mhFdIp jF amrIkf ivc afËfdI nfl rihx dI KuwlH dyvy. quhfzI ies imhrbfnI leI quhfzf PirafdI PrË ivc bwiJaf hoieaf hËUr qy hËUr dy mMqrIaF leI pRfrQnf krygf.
mFzly, Port zÌirn quhfzf PirafdI
22 sqMbr 1907 hËUr df inmfxf dfs
lfjpq rfey afÌ lfhOr
icwTI 3[
ÈhId Bgq isMG dy sfQIaF vwloN
lflf lfjpq rfey jI dy nfAuN KuwlHI icwTI
lflf lfjpq rfey ƒ dyÈ df iek bËurg nyqf mMndy hoey vI, ienklfbI AunHF dy kuJ ivcfrF nfl asihmqI rwKdy sn. lflf jI aqy Bgq isMG dy sfQIaF ivc iek bihs cwl peI sI. nvMbr 1927 ivc lflf lfjpq rfey jI dy nF iek KuwlHI icwTI CfpI geI sI. ies icwTI 'qy dsqKq krn vfilaF nfl ÈhId Bgq isMG df nËdIkI sbMD sI. 22 swjxF vwloN jfrI kIqI geI ies icwTI df anuvfd hyTF pyÈ kIqf jFdf hY.
lfhOr, 18 sqMbr, 1927
ipafry lflf lfjpq rfey jI!
jdoN asYNblI dI cox leI jlsy kIqy jFdy sn qF afp ny iek vfrI ds hËfr ihMdUaF dy jlsy dy sfhmxy afpxy afp ƒ ispfhI hox df aYlfn kIqf sI. iek dUÈx dy Auqr ivc ik afp iek mr cuwky lIzr ho, afp ny ikhf sI ik byÈwk ihMdUaF dy hwQoN iek lIzr jFdf irhf hY pr lIzr dI QF AunHF ƒ iek ispfhI iml igaf hY. afp jI dy ies aYlfn ƒ sux ky asIN vI bVy pRsMn hoey sF ikAuNik asIN vI aijhy lIzrF pfsoN, jo ik rfjsI msilaF sbMDI bVIaF sOKIaF sOKIaF gwlF kiraf krdy sn, qMg afey hoey sF. ipCly Bly idnF ivc jdoN afp bfdlIl lYkcrF ivc ieho afKdy nhIN Qwkdy so ik 'mYN qF qKq lvFgf jF qÉqf' lfhOr dy 16 nOjvfnF ny jo aYlfn 'nOjvfn pMjfb awgy apIl' dy isrlyK hyTF kIqf sI, Aus dy jvfb ivc afp ny AunHF pr ieh doÈ lfieaf sI ik AunHF ny afp pr iek Êlq Dwbf lf ky afp ƒ iek rfjsI mYdfn ivcoN kwZx df Xqn kIqf hY.
ieh dUÈx vyKx qoN vI koJf jfpdf sI. asIN afp ƒ muV mYdfn-ey-jMg ivc ilafAuxf cfhuMdy hF aqy afp ivc ieh ÈqrMjI cflF Kyzx dI jo cfa pYdf ho geI hY, ies ƒ qbfh krnf cfhuMdy hF. afp ny ikhf sI ik ieh qF blfÈivk hn aqy afpxf afgU lYinn mMndy hn. bflÈivk hoxf koeI gunfh nhIN hY aqy awj ihMdusqfn ƒ lYinn dI sB qoN vwD loV hY. kI afp ny ienHF nOjvfnF ƒ sI afeI zI dIaF imhr dIaF nËrF ivc ilafAux dI kmInI kosiLÈ nhIN kIqI afp dI ies burI iewCf ƒ Ìl lwg igaf aqy afp afpxy afp ƒ ies sÌlqf dI vDfeI dy skdy ho. afp ny lMgy mMzI ivc pMjfb dy ienHF nOjvfnF Aupr kyvl ies leI icwkV suwitaf, ikAuNik AunHF ny lokF ƒ aslI-aslI hflfq dwsx df hONslf kIqf. ies idn afp dI cox sbMDI lVfeI df afrMiBk idn sI, pMizq mflvIaf jI ƒ ÈuB afrMiBk kfrvfeI krn leI swidaf igaf sI aqy afp ny kuJ QoVy ijhy pRDfngI Èbd hI Aucfrny sn. afpxy bury kfrnfimaF ƒ dyK ky afp afpxf afp Buwl gey. pMizq mflvIaf ƒ afpxI suBfivk lMbI qkrIr krn df, ijs leI ik Auh iqafr ho ky afieaf sI, smF nf imilaf. afp ny do GMty, sgoN ies qoN vI vwD coKy smyN ivc 'nOjvfn pMjfb awgy apIl' dI kVkvIN afvfË ivc ivroDqf kIqI. afp ny ienHF nOjvfnF pr idl KolH ky dUÈx lfey aqy ienHF ƒ qbfh krn dI kosiLÈ kIqI. afpxI sfrI qkrIr ivc hI afp ny dlIlbfËI ƒ AuWkf hI lFBy Cwz Cwizaf. asIN afp pr hyT ilKy dUÈx lfAuNdy hF
1[ rfjsI iQVkyvF.
2[ kOmI ivwidaf nfl ÊdfrI.
3[ svrfj pfrtI nfl ÊdfrI.
4[ ihMdU musilm iKwcoqfx df vDfAuxf.
5[ mozryt bx jfxf.
ienHF dUÈxF ivcoN iek dI vI afp ny bfdlIl qrdId awj qwk nhIN kIqI. jdoN cox df joÈ mwTf pY igaf aqy asYNblI df smfgm Éqm ho igaf qF asIN bVI icMqf nfl iPr ieh suixaf ik afp dy ijsm ƒ iPr koeI nf koeI bImfrI ho geI hY.
aÌsos ! BYVI ishq sfzy lIzrF df iek afm aMg hY. Auh BYVI ishq hox dI Aus smyN siLkfieq krn lwg jFdy hn, jdoN ik AunHF ƒ ieh pqf lwgdf hY ik koeI nf koeI hux asfQoN ipMzF dy AusfrU aqy jQybMdI dy iekrfrF ƒ pUrf krn sbMDI puwCxf krygf. ieh iekrfr aijhy hn, jo ik hËfrF vfrI kIqy gey, pRMqU pUry kdy nhIN kIqy.
ihwkmq ivwidaf df kfƒn ieh kihMdf hY ik BYVI ishq dI bImfrI kyvl XUrp dy ishqgfhF pr hI TIk huMdI hY, kI ieh gwl swcI nhIN bImfrI dy rokx leI jo rfey zfktr dyx Aus ƒ mMnxoN kOx ienkfrI ho skdf hY. ihMdusqfn iek bwdÉq dyÈ hY aqy jMglF aqy dldlF nfl BrpUr hY. ieQy koeI phfVI sQfn nhIN hn aqy nf koeI ishqgfh hY. ienHF lIzrF df kÈmIr kyvl ietlI dy Auqr ivc hI hY. mrI, msUrI aqy nYnIqfl vI XUrp ivc hI imldy hn, afp jfxdy ho ik afpxy dyÈ dI syvf leI ËrUrI ijAUxf cfhIdf hY. ijMdgI kImqI hY. ieh vI ikhf igaf hY ik ispfhI leI koeI afrfm nhIN hY. Auh mrn Éfqr hI ijAUNdf hY qF ik Auh hmyÈf duwK Jwl rhI kOm dI syvf ivc rihMdf hoieaf hI mry aqy duKI kOm dy vfsqy mrn Éfqr kmrkwsy hoey hI jMg ivc mrnf Aus dI BfrI iewCf huMdI hY.
pRMqU XUrp ƒ qurn qoN pihlF jdoN ik afp ajy ihMdusqfn dI hvf hI Kf rhy sI aqy ihMdusqfn dI DrqI pr cwl iPr rhy sI, qF afp dy aqy afp dy sfQIaF dy bIjy hoey kMzy Aug pey. afp ny 'ihMdUE, mfro.' df pRcfr kIqf sI aqy ihMdU hI mfry gey.
afp jYsy hI hor swjxF ny 'muslmfnoN, mfro!' df pRcfr kIqf, jdoN muslmfnF dy mfry jfx df smF afieaf qy AunHF dy lIzrF ny vI ieh bujidlI idKfeI ik Auh ispfhIaF vflf kMm nf kr sky aqy ies qrHF AunHF ƒ vI kfÌI mfr peI. pRMqU asfzf ispfhI Aus vyly buËidlI idKfAux ivc bhfdr inkilaf. jdoN ihMdU mfry jfx df afpxf ihwsf, sgoN ihwsy qoN vwD lYx lwgy qF afp ny Pst klfs dy gdYilaF pr bYT ky XUrp ƒ qur jfxf hI cMgf smiJaf. afp ny lfhOr dy ihMdUaF dI ies musIbq smyN shfieqf krnoN asmrwQqf pRgt kIqI. cox dy idnF ivc afm qOr 'qy ihMdUaF dI muslmfnF hwQoN rwiKaf krn dIaF zINgF mfiraf krdy sn.
pRMqU aÌsos hY ik ieh sB kuJ afp df cox dI sÌlqf qwk hI mihdUd sI. ies dy sbUq ivc asIN kyvl ieMnf kihxf hI kfÌI smJdy hF ik afp ny XUrp qoN vfps af ky vI lfhOr dy grIb aqy duKI ihMdUaF dI mdd leI lfhOr puwjx dI vI Kycl nhIN kIqI aqy sfƒ pqf nhIN ik afp ny srhwd qoN pfÊl pTfxF dy kwZy hoey ihMdUaF dI rwiKaf leI kI qrIky vrqy hn. ies dy Ault afp iswDy hI siLmly ƒ asYNblI ivc ihwsf lYx leNI aqy afpxy sfQIaF pr qkrIrF df asr pfAux leI cly gey. ibpqf smyN awzf rihxf afpdI bhfdrI df vwzf ihwsf hY.
keI nOjvfn iesqrIaF dy isrF dy sfeIN mr jfx nfl AunHF dI sfrI Aumr duwK BrI aqy iekwlI ho geI, keI kvfrIaF dy siq BMg kIqy jfx krky Auh afpxy aMdr hMJUaF nfl ro rhIaF hn. keI mfsUmF df kql kIqf igaf, qIh lwK jfnF iBafnk nrk ivc dI lMG rhIaF hn. lft pMjfb vI afpxI phfVI arfmgfh Cwz ky ienHF lokF dy bIjy hoey kMizaF ƒ vZfAux leI lfhOr puwjdf hY, pRMqU sfzf ispfhI (lflf lfjpq rfey) ieMnf bImfr hY ik afpxI izAUtI pr nhIN puwj skdf aqy kih Cwzdf hY lfhOr jfx leI grmI bhuq hY aqy ryl dIaF sItF pihlF hI rokIaF jf cuwkIaF hn, rox idE ienHF ivDvf ho cuwkIaF iesqrIaF ƒ aqy XqIm ho cuwky bwicaF ƒ, sfƒ ienHF nfl kI hY. qMgI ajIb-ajIb afdmIaF ƒ iekwTy kr idMdI hY. Élkq sfhmxy, ijnHF pr afp ieh dUÈx lfAuNdy sI ik ieh lokIN afm jnqf dy ieqbfrXog nhIN hn, kI hux AunHF dy dr qoN mMgxf bhuq inwG idMdf hY husiLafr rho ik afdmI afpxy sfQIaF qoN hI jfixaf jFdf hY. kI ieh koeI hYrfnI dI gwl hY ik afp iek mOzryt igxy jfx lwg pey ho jdoN ik afp jI hËUrIaF aqy JolIcuwkF nfl bFh ivc bFh pf ky qurdy ho.
1[ kydfr nfQ sihgl (mYNbr srb ihMd kFgrs kmytI, pRDfn pMjfb pulItIkl sÌrrË kfnPrMs)
2[ mylf rfm vÌf (aYzItr), bMdy mfqrm aqy nYÈnl kflj df purfxf pRoPYsr.
3[ pRym pRkfÈ dyvIÈvr, jnrl skwqr pMjfb snfqn Drm pulItIkl kfnPrMs.
4[ abdl mjId skwqr, pMjfb pRYs vrkrË XUnIan.
5[ Bgvfn crn kOmI bI[ey[, skwqr, kOmI grYjUeyts XUnIan.
6[ nirMdrf nfQ, kOmI bI[ey[ lyt juafieMt aYzItr, BIÈm.
7[ Drm cMd kOmI, bI.ey.
8[ gnpq rfey kOmI, bI[ey[
9[ bfbU isMG kOmI, bI[ey[
10[ jI.afr. drvyÈI, aYzItr imhnqkÈ
11[ krm cMd aYzItr, lfhOr
12[ muhMmd XUsÌ kOmI, bI[ey[ juafieMt aYzItr, akflI
13[ sIqf rfm mfstr, pulItIkl vrkr pMjfb
14[ hridafl ihMdI, sfihqaf Bvn
15[ DrimMdrf kOmI, bI[ey[
16[ sirMdrf nfQ
17[ aYn[ kflm AuWlf
18[ ipMzIdfs soZI, lyt mYnyjr BIÈm lfhOr
19[ DrimMdrf Tfkr, lyt AupdyÈk ihMdU sBf
20[ zfktr ieMdr lfl kpUr
21[ lwDf rfm lyt, aYzItr svrfjIaf alfhfbfd
22[ vyd rfj Bwlf, kOmI bI[ey[
aqy+aqy+aqy+aqy+aqy+aqy+aqy+aqy+aqy+aqy+aqy+aqy
aqy+aqy+aqy+aqy+aqy+aqy+aqy+aqy+aqy+aqy+aqy+aqy
ds hËfr bnfm svf arb/
qrndIp idEl
kmrf nMbr 74 zI
BfeI vIr isMG hostl,
pMjfbI XUnIvristI, pitaflf.
mobfiel : 99153-85056
99149-00729
23 mfrc df idn AuhnF nOjvfn ÈhIdF dI kurbfnI ƒ Xfd krvfAuNdf hY. ijhnF ibnHF iksy inwjI suafrQ dy awj qoN 79 sfl pihlF PFsI dy rwsy cuMmy sn qy AuhnF dy PFsI dy rwsy cuMmx ipwCy jo mksd sI Auh ieh sI ik Bfrq iek aijhf rfÈtr bxy ijwQy hr hsqI afpxy afp ivc afËfd hovy. afriQk nf brfbrI, jfgIrdfrI, rfjfÈfhI, qfnfÈfhI ijhIaF smuwcIaF alfmqf qoN kohF dUr lokF df afpxf rfj ijwQy hr mËdUr ƒ AusdI mËdUrI psInf suwkx qoN pihlF imly, inaF imlx ivc Drm, jfq, ilMg df koeI mhwqv nf hovy.
blik iPËfvf dy ivc brfbrqf dI mihk cfry pfsy hmyÈf iKMzrdI rhy. AuhnF dIaF qy hor hËfrF nfmcIn qy bynfm ÈhIdF aqy hor XoiDaF dIaF axQwk kurbfnIaF sdkf Bfrq 15 agsq 1947 ƒ afËfd vI hoieaf aqy 26 jnvrI 1950 ƒ lfgU kIqy sMivDfn ivc vI Auh smuwcIaF ivDfvF, DfrfvF aqy aYktF dy rUp ivc lfgU hoeIaF. pRMMqU aPsos dr aPÈos awj afËfdI imlI ƒ 63 qy sMivDfn lfgU hoey ƒ 61 sfl ho gey ny aqy iehnF 6 dhfikaF jo hoieaf bIiqaf Auh sfzy sfhmxy hY.
awj Bfrq dI afbfdI qkrIbn 125 kroV hY, jykr pUrI afbfdI bfry aMkVy smuwcIaF srkfrI, ÊYr srkfrI eyjMsIaF dIaF irportF qy afDfr qy kwZxy hox aqy ijhnF dI BrosyXogqf vI hmyÈf pRÈn icMn aDIn hI rhI hY anusfr smuwcy dyÈ dI afbfdI df qIsrf ihwsf jfxI ik 40 kroV lok zMg dI rotI qoN afqur hn, ijhnF ivcoN 25 kroV lok JuwgI JONpVI aqy 15 kroV dy krIb PuwtpfQF Aupr guËr bsr krdy hn. ijhnF dI roËfnf afmdn pRqI ivakqI 20 rupey qoN vI Gwt hY. ies qoN Aupr dI jykr gwl kIqI jfvy qF 40 kroV dy qkrIbn afbfdI df Auh grIb qbkf hY ijhnF kol isrP qy isrP rotI df hI jugfV hY Bfv ik do zMg dI isrP ruwKI imsI rotI hI AuhnF ƒ juVdI hY. AusdI Kfiqr vI AuhnF ƒ bhuq muÈwkq krnI pYNdI hY. ieh smuwcf qbkf, Kyq mËdUrF, CotI iksfnI, kfrKfinaF ivc kMm krn vflf inmn mËdUr vrg aqy hor qIsry drjy dI lybr klfs ivc afAuNdy mËdUrF df hY. ijhnF ƒ dyKx ƒ qF qnKfh dy rUp ivc jF mËdUrI dy rUp ivc afmdn huMdI hY. pr jo XU[aYn[E[ dubfrf inrDfirq stYNzrz mfnvI afmdn qoN keI guxF hyTF hY. ijs muqfbk ZMg dI iËNMdgI Bfv kuwlI guwlI, juwlI dIaF loVF sOKy qrIky nfl pUrIaF nhIN huMdIaF. ies qoN Auprly qbky dI jykr gwl kIqI jfvy qF ieh 30 qoN 35 kroV dy qkrIbn bxdf hY. ijsƒ afm krky mwD vrg df nfm idwqf igaf hY, jF kih lvo piVHaf iliKaf mulfËm, iksfn, qy Cotf ivAupfrI qbkf ieh qbkf ijsdIaf muwZlIaF loVF kuJ hwd qwk pUrIaF qF ho rhIaF ny, pRMqU ieh vrg idnoN idn vwzy aflmI hmilaF kfrn suMgVdf jf irhf aqy ies leI
afpxI hoNd ƒ bcfAux hI iesdI muwK lVfeI hY.
afËfdI qoN pihlF 1942 ivc ibRitÈ srkfr duafrf pyÈ kIqI irport ivc mwD vrg ivwc Bfrq dy 45 pRqIÈq lok afAuNdy sn jo 2008-09 qwk Gwt ky isrP 28 qoN 30 pRqIÈq rih gey hn. ies qrHF Bfrq dI kuwl afbfdI df 92 pRqIÈq ihwsf afpxI hoNd bcfAux Bfv ik kuwlI, guwlI, juwlI dy cwkrF ivc AuliJaf hoieaf hY aqy iehnF ƒ AulJfAux vflf vrg Auh hY ijhnF dy hwQ ivc vwK-vwK vsIilaF rfhIN smuwcy dyÈ dI vfgzor sMBflI hoeI hY. iehnF dI igxqI smuwcy dyÈ ivc qkrIbn 1 lwK dy krIb bxdI hY ijhnF ivc nyqfjn, pRsfskI aiDkfrI, vwzy ivAupfrI afid af jFdy hn.
jykr hux iewQy Bfrq dI sB qoN vwzI lokrfjI sMsQf sMsd dI gwl kIqI jfvy qF iesdy dovyN sdn dy mYbrF dI igxqI 800 dy krIb hY. ijhnF df kMm hY BfrqI lokqMqr ƒ sucwjy ZMg nfl clfAuxf Bfv ik lokF dI hkIkI numfieMdgI krnI. pRMqU ieh rfÈtr dI syvf krn dI bjfie afpxI aqy afpxy pirvfr dI syvf krn ivc lwgy hoey hn. 2005-06 anusfr jykr gwl iek pfrlImYNt mYNbr dy rfÈtr Aupr boJ dI kIqI jfvy qF ieh qkrIbn pRqI mYNbr sflfnf 50 lwK dy qkrIbn bxdf hY jo 5 sflf df 2 kroV 50 lwK hY. jo ik smuwcy mYNbrF df sflfnf boJ 4000 kroV rupey dy krIb bxdf hY jykr ies ivc mMqrIaF aqy AuhnF dy amly PYly df joV kr ilaf jfvy qF ieh 9 arb dy qkrIbn bx jFdf hY. Bfv ik ieh pRqIinD 5 sflF ivc 50 arb dy gyV ivc lokF dF pYsf iswDy rUp ivc zkfr jFdy hn jykr iehnF dI AuWqlI kmfeI ƒ iDafn ivc shI rUp ivc ilaFdf jfvy qF ieh Krbf rupieaF jnqk Dn ƒ zkfr cuwky huMdy hn. jykr mOjUdf mnmohn isMG srkfr dI gwl kIqI jfvy qF, mnmohn mMqrI mMzl ivc mMqrIaF dI qdfd 100 qoN vwD hY jdik Ausdy mukfbly sMXukq rfj amrIkf kuwl 15 mMqrfilaF nfl ivÈv ivafpI sfmrfj sMBfldf hY.
hux jykr surwiKaf dI gwl kIqI jfvy qF smuwcy dyÈ dIaf 25 pRqIÈq surwiKaf PorsF nyqfjnf aqy Auc pRÈfskI aiDkfrIaF Aupr lwgIaF hn Bfv ik ds hËfr bnfm svf kroV. jo ik iswDy rUp ivc iswD krdf hY ik Bfrq ivc aslI rUp ivc lokF nfl iswDy aqy aiswDy dovyN rUpF ivc ainaf hI ainaf ho irhf hY. ijsdf afAux vfly kuwJ dhfikaF qwk koeI qoV idsdf nËr nhIN af irhf. jykr lokF vwloN iksy nf iksy rUp ivc afvfË AuTfAux dI koiÈÈ vI kIqI jFdI rhI hY qF AuhnF ƒ vkq dIaF srkfrF vwloN lokqMqr ivroDI grdfn dy iksy AupryÈn dy nfm qihq Kqm kr idwqf jFdf af irhf hY.
so loV hY awj dy dOr ivc AuhnF ÈhIdF vFg inrsuafrQ dyÈ dI Kfqr nf isrP cMgf socx dI hI blik kuwl cMgf krn dI ijs leI sB qoN loVINdf afDfr hY eykqf aqy sMGrÈ. sMGrÈ mfE jy quMg vFgr hmyÈf bMdUk dI nflI ivcoN hI nhIN inkldy, iehdy leI loV soJ, isafxp aqy shI nIqI dI huMdI hY jo vkq anusfr loVINdI hovy apxfAuxI cfhIdI hY. jo awj dy dOr dI sB qoN vwzI loV hY. ieh AuhnF icr pUrI nhIN ho skdI, ijhnF icr awj df hr nOjvfn Bgq isMG, rfjgurU, suKdyv aqy krqfr isMG srfBy vFg socxf ÈurU nhIN kr idMdf. ikAuNik awj dI lVfeI ds hËfr bnfm svf arb hY. jo ijwqxI koeI aOKI nhIN, pr loV hY isrV, ihMmq, qy hMBly dI[[[[[[[[[.
|